Eski Türkçede “Konuşma” Kavramı: Türkleriŋ Temişin Ayur

Özet

Toplumsal bir varlık olan insanın en önemli sosyalleşme aracı dildir. Dil ise konuşmayoluyla gerçekleştirilen bir süreçtir. Bu nedenle her ne kadar dil incelemelerinde yazınsalmetinlerle ortaya koyulan ve söz varlığını oluşturan bütün sözcükler ayrı ayrı ele alınsa dasözlü iletişimi sağlayan ve “konuşma” kavramına giren sözcüklerin de yine yazınsalmetinler aracılığıyla tespiti büyük önem arz etmektedir.İnsanın zihninde tasarladığı, etrafında gördüğü her şeyi karşılayan “kavram” oldukçageniş kapsamlı ele alınması gereken bir sözcüktür. Bu çalışmada tarihsel Türk dili alanınınEski Türkçe dönemini oluşturan Orhun, Uygur ve Karahanlı Türkçesi esas alınarak“konuşma kavramı”na girdiği düşünülen sözcükler ve sözcük grupları ele alınmıştır.Konuşma kavramını karşılayan sözcükler ve bunlardan türeyen sözcük ailelerinintespit edilmesi yoluyla Eski Türkçe döneminde “konuşma” üzerine kurulan söz varlığınınortaya koyulduğu bu çalışmada Türklerin “söz” ile şekillenen kavram dünyasını irdelemekamaçlanmaktadır. Çünkü Eski Türkçenin söz varlığı içinde “konuşma” kavram alanınagiren sözcük ve sözcük aileleri bu dönemin dilinin zenginliğini göstermesi bakımındanaraştırmacılara önemli ipuçları sunmaktadır.

Abstract

As a social being, the most certical socialization tool of human is language. Besides, language is a process carried out through speaking. Hence, although all the words that are revealed with literary texts in language studies and and that constitute the vocabulary are handled separately, determination of words that provide verbal communication and which are included in the concept of “speaking” through literary texts is also of great importance. The “concept” that supplies everything human sees around and designed in the human mind is a word that requires to be discussed quite comprehensively. In this study, the words and phrases that are thought to be included in the “concept of speaking” based on Orkhon, Uighur and Karakhanid Turkish, which constitute the Old Turkish period of the historical Turkish language field, are discussed. This study, which reveals the vocabulary established on “speaking” in the Old Turkish period, by identifying the words that meet the concept of speaking and the word families derived from them, aims to examine the conceptual world of the Turks shaped by “words”. Because the words and word families within the concept of “speaking” in the vocabulary of Old Turkish provide important clues to the researchers in terms of showing the language richness of this period.