Arşiv belgeleriyle gence'de ermeni mezalimi(1905-1919)

Özet

Günümüzde Ermeni olayları genel olarak üç aşamada ele alınmaktadır. Birinci aşaması, Ermenilerin başka ülkelerdeki Ermenilerden daha çok sıkıntı içinde yaşadıklarını anlatan haksız iddialarıdır. İkinci aşaması, Ermeniler'in Kafkaslar ve Kuzey Azerbaycan'daki siyasi faaliyetlerinden oluşturmaktadır. Üçüncü aşaması ise Birinci Cihan Harbinde Ermenilerin içte ve dışta Azerbaycan ve Osmanlı'ya karşı ayaklanmaları ve akabinde Ermeni örgütlerinin silahlanarak Türk yerleşim yerlerine saldırarak katliam ve soykırım yapmalarıdır. Kendilerine göre bu yolda ilk başarıyı 1905'te Elizavetpol (Kirovabad-Gence), Nahçıvan, Kuba ve Bakü'de elde etmişlerdir. Olayların ortaya çıkmasında Ermeni örgütleri önemli görevler üstlenmişlerdir. Ermeni Taşnak güçlerinin tüm faaliyetlerine Rusya başta olmak üzere dış güçlerin destek olduğunu gösteren çok sayıda arşiv belgesi bulunmaktadır. Bu belgelerin bir kısmını makalemizde mümkün olduğunca kullanmaya çalıştık. Büyük çoğunluğu Rusça olan bu belgeler, Ermeni örgütlerinin sadece Osmanlı sınırları içerisindeki Müslüman Anadolu Türklerine değil, aynı zamanda Azerbaycan Türklerine de mezalim uyguladıklarını göstermektedir. İşte bu çalışmada Ermeni mezalimine sahne olan Gence yöresindeki olaylar Azerbaycan ve Rusya arşiv kaynaklarının olaya bakışı ile incelenmiştir.

Abstract

Armenian events generally are debated in three stages. The first stage is the unfair claim of the Armenians that the Armenians live in more trouble than the Armenians living in other countries . The second stage is composed of the political activities of the Armenians in the Caucasus region and North Azerbaijan. And the third stage is Armenians' revolt inside and outside against the Ottomans and Azerbaijan during the First World War. After that Armenian organizations became armed ruthlessly attacking places in which Turkish and Azerbaijan people lived . In their opinion they have achieved the first objective in Elizavetpol (Khirovabad-Ganja), Nakhchivan, Kuba and Baku in 1905. Armenian organizations had undertaken important duties in the occurrence of the events . Tehere hold many archive documents showing all activities of Tashnak Armenian forces supported by outside forces especially Russia. In this paper we have tried to use a portion of these documents as much as possible. The documentsthe majorityof which are in the Russian language, show that Armenians gangs tyrannized over not only Muslim Anatolian Turks within the boundaries of the Ottoman Empire , but also the Azerbaijani Turks . And in this paper the events of Armenian tryanny which occured in the Ganja district is examined from the point of view of Azerbaijani and Russian archive sources.