Sebk-i Türkistânî/Horâsânî’ye Dair

Özet

Klâsik Türk edebiyatında şairlerin, dil ve muhteva açısından çeşitli üslupların tesiriyleşiirler kaleme aldığı gerçeği karşısında edebiyat araştırmalarında üslup çalışmaları göz ardıedilen konulardan biri olarak karşımıza çıkar. Yapılacak olan üslup çalışmaları, şiirimizingeçmişi hakkında bizi bilgi sahibi yapacağı gibi şairlerin daha iyi anlaşılmasını dasağlayacaktır. Derî Farsçasında ilk defa hicrî üçüncü asrın ortasında, genel olarak Horâsân,Sistân ve Mâverâünnehr’de ortaya çıkan şiir, bölgesel olarak gelişim göstermiştir. DerîFarsçasıyla ortaya konan şiirin Büyük Horâsân bölgesinde ortaya çıkması ve olgunlaşıpgelişmesi, sonraları bu üslubun “Sebk-i Türkistânî/Horâsânî” olarak adlandırılmasınasebep olmuştur. Sebk-i Türkistânî/Horâsânî ıstılahı Fars şiirinin devreleri için çok geçmişiolmayan bir durumdur. Hicrî 13. yüzyılda sebk-şinâsî yani üslupbilimi işinin pratiktatbikinin olgunluğa ulaşmasından sonra şahsî tecrübelerden edebî mahfillere doğru birseyre geçildi ve ilk defa sebkin usulleri ve kaideleri yazıldı. Öte yandan Sebk-i Türkistânî,bir anlamda siyasal bir hareket olan şuubiye hareketinin edebiyata bir yansıması olarak dagörülebilir. Türkistân (Horâsân) üslubunda anlamsal karışıklıklar az, şiir akıcı veanlaşılması kolaydır. Irak üslubunda şiirde irfan öne çıkarken Hind üslubunda ise anlamdaha girift bir hâl almıştır. Anlaşıldığı üzere Fars şiirindeki anlam dünyası sadeden giriftedoğru bir seyir hâlindedir. Buna mukabil klasik Türk şiirinde de durum bundan çok farklıdeğildir. Ancak anlam dünyasının giriftleşme yolunda seyrettiği bu düzlemde şiirimizinsadeleşme çabasının bulunduğunu da göz ardı etmemeliyiz. Fars edebiyatının ilk üslubusayılan bu ekolün Türk edebiyatı açısından önemi ortaya konulmalıdır.Bu çalışmada Sebk-i Türkistânî/Horâsânî’nin tarihsel gelişiminden bahsedilmiş,üslubun genel özellikleri çıkarılmış ve klasik Türk edebiyatı için önemi ortaya konmayaçalışılmıştır.

Abstract

In the face of the fact that in Classical Turkish literature, poets wrote poems under the influence of various styles in terms of language and content, style studies appear as one of the issues that are overlooked in literature research. The stylistic studies to be done will make us know about the past of our poetry and will also provide a better understanding of the poets. The poetry, which appeared in Derî Persian for the first time in the middle of the third century, generally in Khorâsân, Sistan and Mâverâünnehr, has developed regionally. The emergence and maturation of the poem, which was put forward in Derî Persian, in the region of Great Horâsân, later caused this style to be called “Sebk-i Türkistânî/Horâsânî”. The term Sebk-i Türkistânî/Horâsânî is a situation that does not have much history for the periods of Persian poetry. In the 13th century, after the practical application of the work of sebk-şinâsî, that is, stylistics, reached maturity, a course from personal experiences to literary circles was passed and the methods and rules of reason were written for the first time. Sebk-i Türkistânî can also be seen as a reflection of the Shubiye movement, which is a political movement in a sense, into the field of literature. There are few semantic confusions in the Turkistân/Horâsân style, the poem is fluent and easy to understand. While lore is prominent in poetry in the Iraqi style, the meaning has become more complex in the Hindi style. As it is understood, the world of meaning in Persian poetry is on a course from plain to entry. On the other hand, the situation is not much different in classical Turkish poetry. However, we should not ignore that our poetry is trying to simplify in this plane where the world of meaning is on its way to becoming intricate. The importance of this school, which is considered to be the first style of Persian literature, in terms of Turkish literature should be revealed. In this study, the historical development of Sebk-i Türkistânî/Horâsânî was mentioned, the general features of the style were determined and its importance for Turkish literature was tried to be revealed..