Kıyak Sözcüğü Üzerine

Özet

Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan bir araç, kendine ait kanunlar içerisinde gelişen, yaşayan canlı bir varlık, toplumun en önemli kültür taşıyıcısıdır. İnsanın hem kendini ifade etmek hem de dış dünyayı anlamak ve anlamlandırmak için kullandığı dil içerisinde yer alan sözcüklerin geçmişten günümüze ifade ettiği pek çok anlam vardır. Anlam, bir kelimeden, bir sözden, bir davranış ve olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşüncedir. Bu çalışmanın amacı, kıyak kelimesinin etimolojik açıdan incelenmesi ve geçmişten günümüze sözlüklerdeki anlamlarının verilmeye çalışılmasıdır. Kıyak sözcüğü, kıy- fiil kökünden +Ak eki ile oluşan isimdir. Eski Türkçede -GAk şeklinde olan -Ak ekinin, Batı Türkçesine geçerken ekin başındaki g- ünsüzü düşer. Kıyak sözcüğü, geçmişten günümüze anlam değişmelerine uğrayan kelimelerden biridir. Bu anlam değişmelerini tespit edebilmek için, Divânû Lugati’t- Türk Sözlüğü (DLT)’nden Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’e kadar tarihî dönemlere ait pek çok sözcük incelenmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde DLT’de “et suyu, tereyağı, kaymak” anlamında tespit edilen kıyak sözcüğüne; Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü (EUTS), Kıpçak Türkçesi Sözlüğü (KTS), Harezm-Altınordu Türkçesi Sözlüğü (HATS), Eski Türkçenin Grameri (ETG), Kutadgu Bilig (KB)’de rastlanmamaktadır. Türkçede Kelime Yapma Yolları (TKYY) adlı eserde kıyak kelimesi için, zalim anlamı verilir. Türkçe Verintiler Sözlüğünde, kıyak kelimesi için Türkçe Sözlük’te geçen şu anlamlar verilir: 1. Benzerlerinden üstün olan, çok güzel, mükemmel. 2. Güzel, biçimli, yakışıklı, düzgün giyimli. 3. Kıyıcı, zalim, gaddar. 4. Hoşgörü, ayrıcalık tanıma. Bu sözcük aynı zamanda deyim olarak da kullanılmıştır. Bugün de bu kullanım devam etmektedir. Birine kıyak yapmak, maddi-manevi destek olmak gibi. Derleme Sözlüğünde ise diğer sözlüklerde verilen anlamlarının yanı sıra; “çayır; tatlı, ağır söz; insan dışkısı; az açık.” gibi anlamları bugün de halk ağzında yaşamaktadır.

Abstract

Language is a means of agreement between people, a living entity that develops within its own laws, is the most important cultural carrier of society. There are many meanings that the words in the language that people use to express themselves and to understand and make sense of the outside world express from past to present. Meaning, what is understood from a word, a behavior and a fact is the thought that reminds them. The aim of this study is to give etymological analysis of the word Kıyak and its meanings in dictionaries from past to present. Kıyak is the name formed by the kıy- verb stem+ Ak suffix. In the old Turkish -GAk shaped suffix of the AK. Kıyak word, from past to present, is one of the words that have undergone changes in meaning. Many words belonging to historical periods from DLT to Turkish Dictionary have been examined. When evaluated in general, DLT'de "broth, butter, cream" is determined in the sense of "Kıyak" word; EUTS, KTS, HATS, ETG, KB are not found. İn the work named TKYY, for the word “Kıyak” , the cruel meaning is given. In the Turkısh Sender Dictionary provides the following meanings in the Turkish Dictionary for the word Kıyak:1. It is very beautiful. 2. Beautiful, handsome, neatly dressed. 3.monster. 4. Tolerance, privilege recognition. This word is also used as an idiom. Do somebody a great favour, financial-moral support as. In the Collation dictionary, in addition to the meanings given in other dictionaries; “meadow; dessert; high words; human excrement; half open. ” These meanings still exist today in the oral dialect.