Kazak Türkçesinde Sıfat-FiillerinZaman Değerleri Üzerine

Özet

Göreceli bir kavram olan zaman, felsefeden başlamak üzere felsefe temelinde doğmuş bütün bilim dalları için araştırma sahası hâline gelmiştir. Zaman, dil açısından incelendiğinde gerçek zaman ve fiil zamanı olmak üzere iki grupta incelenmektedir. Fiillerin çekim ekleri vasıtasıyla geçmiş, gelecek, şimdiki vb. zaman karşılıkları olduğu gibi sıfat-fiil eklerinin de zaman değerleri vardır. Bu zaman değerleri ekin ihtiva ettiği zaman değerlerinin dışında işlevsel ve anlamsal açıdan incelendiğinde farklı zaman değerlerini de ifade edebildiği bilinmektedir. Çalışmada, Kazak edebî metinlerinden hareketle sıfat-fiil eklerinin hangi zaman değerlerini karşıladığı işlevsel-anlamsal açıdan incelenmeye çalışılmıştır. Kazak gramerlerinde tespit edilen sınıflandırmalardan farklı olarak çalışmada, sıfatfiillerin zaman değerleri işlevsel-anlamsal açıdan ele alınmıştır. Sıfat-fiiller incelenirken bir sıfatfiil ekinin birden fazla zamana gönderme yaptığı da göz önünde bulundurularak her sıfat-fiil ekinin altında hangi zaman değerine sahip olduğu örneklerle ortaya koyulmuştur. Ayrıca, çalışmada sıfat-fiil eklerinin zamanla kalıplaşarak isim ve sıfat türetme işlevi kazanması nedeniyle örneklerde geçen fiil + sıfat-fiil yapısının sözlüklerde madde başı olarak yer alıp almamasına da özellikle dikkat edilmiştir. Böylece çalışma için sıfat-fiil eklerinin kalıplaşmadığı, yani temel işlevini kaybetmediği örnekler seçilmeye çalışılmıştır.

Abstract

Tense, which is a relative concept, has been a research area in all branches of science that arebased on philosophy. In terms of language, tense is examined in two groups as absolute tense andverb tenses. Verbs have tense equivalents such as past, future, present and so on through inflectionsand verbal adjective suffixes also have tense values. It is known that these tense values can alsoexpress different tense values when examined functionally and semantically, apart from the tensevalues that an inflection includes. In the study, the tense values to which verbal adjectives suffixescorrespond were examined in functional and semantical terms based on Kazakh literary texts.Unlike the classifications determined in Kazakh grammar books, the tense values of theverbal adjectives were discussed in functional and semantical terms. While examining theadjective-verbs, considering that a verbal adjective suffix corresponds to two or more tenses, thetense value of each verbal adjective suffix was demonstrated with examples. In addition, due to thefact that the verbal adjective suffixes become stereotyped over time and gain the function ofderiving nouns and adjectives, special attention was paid to whether the verb+verbal-adjectivestructure mentioned in the examples is included in the dictionaries as entries. Therefore, theexamples including the verbal adjectives suffixes that did not become stereotyped, that is, did notlose their basic function were chosen.