YABANCI TIP TERİMLERİNE OSMANLI TIP METİNLERİNDEN TÜRKÇE KARŞILIK ÖRNEKLERİ

EXAMPLES OF TURKISH EQUIVALENTS OF FOREIGN MEDICAL TERMS FROM OTTOMAN MEDICAL TEXTS

Özet

Tarihsel tıp metinleri üzerinde yapılan çalışmalarda karşılaşılan güçlüklerden biri tıbbi terimlerin doğru karşılıklarının verilmesi konusundadır. Genel sözlükler dönem metinlerinde geçen tıbbi terimleri açıklamada çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. Hastalık, organ, uzuv, ilaç ve ilaç yapımında kullanılan madde ve drog adları bu dönemde kaleme alınmış tıbbi metinlerde önemli bir ağırlığa sahiptir. Hem Türkçenin söz varlığı hem de tıp tarihi çalışmaları için değerli birer kaynak olan tarihsel tıp metinlerinde geçen yabancı terimlere Türkçe karşılıkların verildiği örnekler sözlük çalışmaları ile Türk terim bilimi için çok değerli veriler sunmaktadır. Bu çalışmada Osmanlı tıp metinleri içinden XIV.-XVIII. yüzyıllar arasına ait 19 tıp yazmasında geçen yabancı tıp terimlerine verilen Türkçe karşılıklar incelenmiştir. Tarihî Türkiye Türkçesi araştırmalarının temel başvuru kaynaklarından biri olan Tarama Sözlüğüne, tıp tarihi ve Türk terim bilimi çalışmalarına katkı sağlayacağına inandığımız bu çalışmada Türkçe terimler alfabetik olarak sıralanmış, yabancı terim ile birlikte kullanıldığı yerler çevriyazı ile verilmiş ve sonuna terimlerin geçtiği varak ve satır numaraları eserin kısaltması ile birlikte köşeli parantez içinde gösterilmiştir.

Abstract

One of the difficulties encountered while studying on historical texts of medicine is that correct equivalents of medical terms cannot be given. General dictionaries are mostly insufficient in explaining medical terms seen in the texts of historical periods. Names of illnesses, organs, parts of the body, medicine, and the names of materials and drugs used in making medicines have a significant place in medical texts written in this period. Examples where Turkish equivalents were given to foreign terms seen in historical texts of medicine, which were valuable both for the vocabulary of Turkish language and studies of medical history, provide very significant data for practices of dictionary writing and for Turkish terminology. In this study, from Ottoman medical texts, 19 medical works from 14th to 18th centuries were included and Turkish equivalents given to foreign medical terms were analyzed. We believe that this study will contribute to Tarama dictionary, which is one of the essential reference guides of Historical Modern Turkish researches, and to studies of medical history and Turkish terminology. In it, Turkish terms were ordered alphabetically, foreign terms and places they are used were given with transcription and to the end, the leaf and line number where terms are used were shown in box brackets with the abbreviation of the work.