GÜNEY SİBİRYA TÜRKÇESİNDE ZARF-FİİLLİ YAPILARIN GRAMERLEŞMESİ HAKKINDA

Özet

Bu makalede, Güney Sibirya Türkçesinde zarf-fiilli yapıların gramerleşmesi ele alınacaktır. Güney Sibirya Türkçesi, Türk dillerinin Kuzeydoğu (Sibirya) grubunun bir alt kolu olup Tuvaca, Karagasça, Hakasça, Şorca ve Çulım Türkçesinden oluşmaktadır. Söz konusu bu dillerde zarf-fiiller çok geniş bir kullanım ve işlev yelpazesiyle karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan biri de, belli zarf-fiil eklerinin bir bileşen olarak içinde yer aldıkları ekleşik fiil yapılarıdır (Postverbien). Gramerleşmeyle oluşmuş bu yapılar, Güney Sibirya Türk dillerinde hem çok işlevlidir hem de çok sık kullanılmaktadır. İşte bu zarf-fiilli yapıların (ekleşik fiillerin) gramerleşmesi neticesinde, kılınış (Aktionsart), görünüş-zaman (Aspektotempus) ve kip (olanak/yeterlik) kategorilerinin yanı sıra belli bağımlı cümle tipleri (amaç cümleleri) de oluşmuştur. Bu makale kapsamında, bu kategorilere giren yapılar ele alınıp detaylıca betimlenecektir. Bu yapılırken Güney Sibirya Türk dillerinin kendi aralarında bir mukayesesi de yapılacaktır.

Abstract

This article deals with the grammaticalization of converb constructions in South Siberian Turkic which is a sub-branch of Northeast Turkic and includes five languages: Tuvan, Karagas, Khakas, Shor, Altay and Chulym Turkic. It is very noticeable that converbs in these languages occur with a wide range uses and functions. One of the main functions of converbs is that they construct so-called postverb constructions together with auxiliary verbs. In this sense, the converb suffix and auxiliary verb compose the postverb structure. Postverb constructions of this kind are multifunctional and both frequently used in South Siberian Turkic languages. These constructions serve primarily the categories of actionality, aspectotempus and mood. Moreover, the postverb consructions can form one type of subordinate adverbial clauses, namely aim sentences. In this acticle the categories actionality, aspectotempus and mood will be discussed and described in detail. Futhermore, the South Siberian Turkic languages are compared with each other.