Dergiler / Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2019 / Cilt: 6 - Sayı: 1

قواعد التوجيه النحوي لدى المفسرين الأندلسيين -ابن عطية وأبو حيان الأندلسي أنموذجاً-

Endülüslü Müfessir İbn-i Atiye ve Ebu Hayyan’a Göre Nahiv Tevcih (Rehberlik) Kaideleri Örnekleri

Sayfa
11–26
DOI
—

Özet

يقصد بقواعد التوجيه: القواعد العامة، والضوابط المنهجية التي ارتكز عليها النحاة في استنباط الأحكام، والتحليل النحوي من حيث الترجيح والتضعيف والرفض، لتحديد الوجه المناسب. اقتصر البحث على تفسيريّ (المحرر الوجيز) لابن عطية الأندلسي و (البحر المحيط) لأبي حيان الأندلسي لأهميَّة تفسيرهما من حيث جلاء ظاهرة التوجيه فيهما، ولأنهما يتيحان المجال لبيان أثر تلك القواعد التي استعان بها كلّ من ابن عطية وأبي حيان في الأخذ والردّ في مجال التوجيه النحوي، مما يفسر طريقة استنباط الأحكام النحوية لديهما. الغاية من هذا البحث الوقوف على جهود الأندلسيين في مجال التوجيه النحوي لمعرفة طريقة استنباط الأحكام النحوية من خلال الآراء المُدرَجة في كتب التفسير التي لم تخلُ من جهود واضحة للأندلسيين في ذلك المجال. الكلمات المفتاحية

Abstract

Tevcih (rehberlik) kaideleriyle kastedilen: Genel kurallar, nahvîlerin hüküm çıkarırken dayandıkları metodolojik kaideler ve uygun yöntemi belirlemek için Rafd (reddetme),Tad’if (zayıflatma) ve Tercih (yeğleme) bakımından Arapça dilbilimcilerinin analizleridir. Bu araştırma, içeriğindeki nahiv kurallarında bulunan net görünüm bakımından önemli olması sebebiyle Ebu Hayyan’ın El Bahr’ul Muhid ve İbn-i Atiyye’nin El Muharrir’ul Veciz isimli tefsirleriyle sınırlandırılmıştır. Çünkü bu iki tefsir, Ebu Hayyan ve İbn-I Atiyye’nin görüşlerine göre nahiv hükümleri çıkarma metodlarını açıklığa kavuşturması sebebiyle Arapça dilbilgisi kaideleri alanındaki tartışmalarda bu iki ailemin kullandıkları yöntemlerin islerini beyan edebilme için geniş bir alan sağlıyor. Bu araştırmanın amacı; Ebu Hayyan ve İbn-i Atiyye’nin bu alanındaki gayretlerinin aşikar olduğu tefsir kitaplarında kayıtlı bulunan görüşleri kapsamında nahvi hükümleri çıkarma yollarını tanımak için gösterdikleri çabaların üzerinde durmaktır.