KIRIM TATAR TÜRKÜLERİNDE 1904-1905 RUS-JAPON SAVAŞI’NIN YANSIMALARI

Özet

XIX. yüzyılın sonlarında Avrupa’nın en güçlü devletleri Çin üzerindeki nüfuzlarını arttırarak bu ülkenin bazı bölgelerini kendi denetimlerialtına almaya çalışmışlardır. XIX. yüzyılın sonu - XX. yüzyılın başındaİngiltere, Fransa ve Almanya’nın Çin topraklarındaki etki alanları nihaihâlini almıştı. Bu dönemde Çin neredeyse yarı sömürge hâline gelmişti. Çin üzerindeki bu mücadeleye Pasifik Okyanusu’nda buz tutmayanbir limana sahip olmaya çalışan Rusya İmparatorluğu da katılmıştı. Rusya’nın esas çıkarları Çin’in Mançurya bölgesinde yoğunlaşmıştı. Budurum Japon İmparatorluğu’nun çıkarları için uygun değildi. Böylece,Çin’in Mançurya bölgesi iki ülke çıkarlarının çatıştığı bir yer hâline gelmişti. Bunun neticesinde 1904 yılının başında iki ülke arasında, tarihte1904-1905 Rus-Japon Savaşı adıyla bilinen savaş meydana gelmişti. Butarihte Rusya İmparatorluğu Japonlarla savaşmak üzere ülkenin farklıbölgelerinde yaşayan binlerce askeri Uzak Doğu’ya göndermiştir. Bu askerlerin içinde Rusya İmparatorluğu sınırları dâhilinde yaşayan pek çokTürk-Müslüman da vardı. Onların arasında önemli ölçüde Kırım Tataraskerleri de bulunmaktaydı. Japonların galibiyeti ile sonuçlanan bu savaş sırasında yaşananlar Kırım Tatar halk edebiyatı ürünlerine, özelliklede türkülere konu olmuştur. Bu türküler ilk kez Aleksey Olesnitskiy veAleksandr Samoyloviç gibi araştırmacıların çalışmalarında yer almıştır.Türkülerde Rus-Japon Savaşı sırasında yaşananlar bütün canlılığıyla yansıtılmıştır. Bu çalışmamızda, bir sözlü edebiyat ürünü olan Kırım Tatar türkülerinde anlatılan söz konusu olaylar tarihî bilgiler ışığında değerlendirilmiştir.

Abstract

In the late 19th century, Europe’s most powerful states increased their influence over China and tried to take control over some parts of this country. At the end of the 19th century and at the beginning of the 20th century, the mandates of Britain, France and Germany on the Chinese territory had been finalized. The Russian Empire was also involved in this struggle over China, trying to have a non-icy harbour in the Pacific Ocean. The main interests of Russia were concentrated in Manchuria. This was not appropriate for the interests of the Japanese Empire. Thus, the Manchurian region of China became a place where the interests of the two countries clashed. As a result of this, at the beginning of 1904, the war known as the 1904-1905 Russo-Japanese War occurred between the two countries. At that time, the Russian Empire sent thousands of soldiers living in different parts of Russia to the Far East to fight against the Japanese. Among these soldiers, there were many Turkic-Muslims living within the borders of the Russian Empire. There were also a significant number of Crimean Tatar soldiers among them. What happened during this war, which resulted in the victory of the Japanese, has been the subject of Crimean Tatar folk literature products and especially folk songs. These folk songs were first included in the studies of researchers such as Olesnitskiy and Samoylovich. In this study, the events mentioned in the Crimean Tatar folk songs were evaluated in the light of historical information