Sahabe, Kur’an ve Tefsir

Özet

Sahabe, Kur’an vahyinin nüzulüne hem şehadet hem refakat eden ilk Müslüman nesildir. Bu yüzden de tefsir konusunda hem imtiyaz hem faikıyet sahibidir. Çünkü tefsir Kur’an’ın nazil olduğu tarihsel ve toplumsal vasatta ilk muhatap kitleye ne söylediğini ortaya çıkarmayı hedefleyen bir ilmî disiplindir. Te’vil ise bu ilk ve özgün anlamdan hareketle Kur’an’ın daha sonraki tüm zamanlar ve çağlarda insanlığa ne söylemek istediği hakkında fikir ve görüş üretme faaliyetidir. Tefsir sabit, te’vil değişkendir. Kur’an’ın ilk defa ne söylediğine sadakat kaygısı taşıyan her Müslüman, bugünkü sosyolojik zeminde dahi sahabenin genel anlayış ve idrak ufkundan bağımsız yorum yapmaya mezun değildir. Oysa bugün gerek Kur’an’ın evrensel mesajlar taşıyan bir ilâhî kelam olduğunu izhar etmek, gerek Kur’an’ı çağın idrakine söyletmek adına sahabenin Kur’an’dan ne anladığı meselesi bilinçli olarak göz ardı edilmektedir. Buna karşılık birçok çağdaş Müslüman yorumcu, Kur’an tefsirinden bağımsız konularda sahabeyi yere göğe sığdıramama retoriği yapmaktadır. Kur’an’ı anlama ve yorumlama söz konusu olduğunda ise sahabenin tasfiyesiyle oluşan otorite boşluğu modern yorumcunun kendi öznelliğiyle doldurulup Kur’an çoğu zaman keyfi şekilde konuşturulmaktadır.

Abstract

Sahabah is the first generation who witnessed and supported revelation of the Quran. For that reason, they are both privileged and have excellence on tafsir. Because tafsir is a scientific discipline which aims to portray what Quran said to the society in which it revealed for the first time. On the other hand, ta’vil is the practice of generating ideas and opinions for later generations and humanity on what Quran said by referencing its original meaning. While tafsir is static, ta’vil is dynamic. Any Muslim, who is sensitive to follow original meaning of the Quran, is not certified to interpret the Qur’an outside of the sahabah’ approach even in today’s world. However, the issue of what Sahaba understood from the Quran is disregarded for both not revealing that the Qur'an is the universal message of the God and to prevent its prevalence widely. On the contrary, many contemporary interpreters exaggerate sahabah on the topics outside the Qur’an. They become subjective when the issue is Qur’an interpretation and overstate themselves which makes their interpretation arbitrary.