Dergiler / darulfunun ilahiyat / 2016 / Sayı: 35
Ayıntâbî Mehmed Efendi’nin Tibyân Tefsiri: Te’lîf mi Tercüme mi?
- Dergi
- darulfunun ilahiyat
- Sayı
- 2016 · Sayı: 35
- Sayfa
- 55–96
- DOI
- —
Özet
Tibyân Tefsiri XVII. yüzyıl Osmanlı alimlerinden Ayıntâbî Mehmed Efendi (ö. 1111/1699)’nin Padişah IV. Mehmet’in isteği üzerine yazdığı meşhur Türkçe tefsirdir. Osmanlıda ilk matbû Türkçe tefsir olan Tibyân Tefsiri, genel kabule göre Hıdır b. Abdurrahman el-Ezdî ed-Dimaşkî’nin (ö. 773/1371) et-Tibyân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı Arapça tefsirinin Türkçe’ye tercümesi kabul edilir. Ancak Ezdî’nin tefsiriyle karşılaştırıldığında pek onun tercümesi gibi durmamaktadır. Aynı zamanda Tibyân Tefsiri ile ilgili kaynaklarda ve kütüphane kayıtlarında ciddi anlamda bir karışıklık söz konusudur. Tercümeye kaynak olan tefsirin müellifi, tercümenin mütercimine nispeti ve mütercimin kimliği, Tibyân Tefsiri’nin te’lîf mi tercüme mi olduğu veyahut elimizdeki Türkçe Tibyân Tefsiri’nin Hıdır b. Abdurrahman el-Ezdî’nin et-Tibyân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı Arapça tefsirinin tercümesi mi, yeni bir te’lîf mi, yoksa genişletilmiş ve yeniden düzenlenmiş te’lîf-tercüme karışımı bir eser mi? olduğu noktasında bazı karışıklıklar söz konusudur. Bu makalede yukarıda sözü edilen hususlara değinilerek Tibyân Tefsiri’nin Hıdır b. Abdurrahman el-Ezdî’nin et-Tibyân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı Arapça tefsirinin tercümesi olup olmadığı ortaya konmaya çalışılacaktır.
Abstract
Tafsīr al-Tibyān is a well-known Qur’ānic exegesis in the language of Ottoman Turkish written by ‘Aynṭābī Meḥmed Efendi, one of the Ottoman scholars of XVIIth century, upon the request of Sultan Meḥmed the Fourth. Tibyān has been widely considered to be a translation of Khiḍr b. ‘Abd al-Raḥmān al-Azdī’s al-Dimashqī’s al-Tibyān fī Tafsīr al-Qur’ān in Arabic into Turkish. However, it does not seem a translation of al-Azdī’s tafsir when it is compared. Besides, there is a serious confusion in the sources and library records about Tafsīr al-Tibyān. There is some discussions about the author of the tafsīr, the ascription of the translation to its translator and the translator’s identity, whether Tafsīr al-Tibyān is an original composition, a translation or an annotated and reorganized mixture of a composition and translation. Seeking answers to these questions, the present paper tries to make clear whether Tafsīr al-Tibyān is a translation of al-Azdī’s al-Tibyān, or not.