Ankara Etnografya Müzesinde Bulunan Maktalar

Özet

Hat sanatı bir yazma eseri oluşturan en önemli sanat koludur. Bu sanatın icra edilmesi sırasında çok çeşitli aletler ve malzemeler kullanılmaktadır. Bunlar arasında kamış kalem, mürekkep, lika, hokka, divit, kalemtıraş, makta, kâğıt, makas, mühre, kubur ve çekmece sayılabilir. Bu çalışmayla, Ankara Etnografya Müzesinde bulunan ve henüz bir yayına konu olmayan maktalar incelenerek, hat malzemeleri ve aletleri hususunda az bilinen eserler gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır. Sedef, fildişi, kemik ve demirden yapılan mevcut maktalar, dikdörtgen formlu olup, üzerlerinde kalemin yerleştirileceği bir yuvaya sahiptirler. Ajur ve zemin oyma tekniğinin görüldüğü maktalarda süsleme olarak geometrik, bitkisel ve nesneli kompozisyonlar ile yazı tercih edilmiştir. Bir eserin üzerinde tarih ve bir kısmının üzerinde de sanatkârının isminin yazılıbulunduğu maktaların hepsinin Geç Dönem Osmanlı yapımı olduğu görülmektedir.

Abstract

Calligraphy is the most important branch of art that forms manuscripts. As performing this art various equipments and materials are used. Among these; reed pen, ink, lycra, ink pot, inkwell, sharpener, cutting slab (makta), paper, scissor, burnishing tool (mühre), case (kubur), drawer (çekmece) can be counted. In the scope of this research, maqtas (Turkish Makta) which are being holded in Ankara Museum of Ethnography and haven’t subjected to any publication that are known little in calligraphy equipments and materials are tried to be revealed. Maktas which are made by pearl, ivory, bone and iron are in shape of rectangle and have a hole in their center to position the pen. Openwork technique (Ajour), surface carving can be seen in cutting slabs (maktas) and in these, geometrical, verbal and calligraphy compositions are preferred as ornaments. One of them carries the date and some of the others carry the name of artists. It can be seen that these cutting slabs (maktas) are products of late Ottoman era.