Bilgi Stoku Bağlamında Sosyokültürel Yapının Kadın Kimliğini, Kimlik İnşası Sürecinde Etiketlemesi: Atasözleri Örneği

Sociocultural Structure in the Context of the “Stock of Knowledge” Labeling the Identity of Women in the Process of Identity Construction: The Example of Proverbs

Özet

Bireylerin, toplumsal cinsiyet kimlikleri ve bu kimliklere atfedilen rolleri biyolojik cinsiyetin doğal sonucu olmayıp, sosyokültürel yapıtarafından kültürel olarak inşa edilmektedir. Toplumsal kimliklerin inşasını açıklayabilmek için bu çalışmada Schutz’un bilgi stoku kavramıkullanılarak, kültür kavramı içerisinde kadın kimliğiyle ilgili olumsuz betimlemelerin kadın kimliğini nasıl damgaladığı ortaya konulmayaçalışılmıştır. Kültür, toplumsal ahlak ve değerler, örf adet ve gelenekler, dil ve inanç öğelerinden meydana geldiğinden ve geniş kapsamlıolduğu için çalışma atasözleri örneğiyle sınırlandırılmıştır. Çalışmada atasözleri bağlamında veri analizi için; Türk Dil Kurumununyayınladığı Ömer Asım Aksoy’un çalışması olan Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü ve yine Türk Dil Kurumun yayınladığı Bölge AğızlarındaAtasözleri ve Deyimler isimli eserlerden yararlanılmıştır. İlgili eserlerde bulunan 7898 atasözü içerisinde kadın kimliğiyle ilgili damgalayıcıbetimlemeler içeren 66 atasözü tespit edilmiştir. Tespit edilen 66 atasözü bilgisayar destekli nitel veri analiz programından yararlanılarak“Yorumlayıcı Fenomenolojik” analize tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda ilgili atasözlerinde kadın kimliğiyle ilgili “Kadının KarakterÖzellikleri”, “Erkeğin Kadına Bakışı”, “Kadının Erkekle Olan İlişkileri”, olarak isimlendirilen 3 farklı tema ortaya çıkmış bu temalar altındakadının “Dert Sebebi”, “Geçimsiz”, “Ahlaksız”, “Güvenilmez”, “Hilekâr”, “Kindar”, “Nankör”, “Savurgan”, “Değersiz” ve “Beceriksiz” olarakdamgalandığı sonucuna varılmıştır.

Abstract

Individuals’ gender identities and their roles ascribed to these identities are not the natural result of biological sex, but are culturallyconstructed by the sociocultural structure. In order to explain the construction of social identities, in this study, using Schutz’s conceptof “Stock of Knowledge”, it has been tried to reveal how negative descriptions of female identity stigmatize women’s identity within theconcept of culture. The study is limited to the example of proverbs because it consists of culture, social ethics and values, customs andtraditions, language and belief elements and is comprehensive. For data analysis in the context of proverbs in the study; The Proverbsand Idioms Dictionary, which is the work of Ömer Asım Aksoy published by the Turkish Language Association, and the Proverbs andIdioms in the Dialects of the Region published by the Turkish Language Association were used. Among the 7898 proverbs found in therelated works, 66 proverbs containing stigmatizing descriptions of the identity of women were identified. 66 proverbs determined weresubjected to “Interpretative Phenomenological” analysis by using the computer-aided qualitative data analysis program. As a result of theanalysis, three different themes, namely “Woman’s Character Traits”, “Man’s View of Woman”, “Woman’s Relationships with Man”, aboutfemale identity have emerged in the relevant proverbs. It was concluded that he was stigmatized as “Unreliable”, “Deceitful”, “Spiteful”,“Ungrateful”, “Wasteful”, “Worthless” and “Incompetent”.