Kutadgu Bilig’de Tespit Edilen Bazı Duygu Fiilleri

Özet

Mutluluk veren bilgi anlamına gelen, 6645 beyitten oluşan Kutadgu Bilig, mesnevi türüne örnek teşkil eden önemli bir eserdir. Bu eser, insana her iki dünyada kutlu olma yolunu göstermek amacıyla yazılmıştır. Bu çalışmada, bir ahlâk ve öğüt kitabı olan Kutadgu Bilig’deki mental fiillerden duygu fiilleri incelenmeye çalışılmıştır. Mental fiiller, anlambilim temeline dayalı olarak incelenmektedir. Anlambilim, dilde kodlanmış anlamlarla ilgilenmektedir. Mental fiillerden durum ifade eden duygu fiilleri beş başlık altında değerlendirilmiştir. Toplamda yirmi sekiz fiil tespit edilmiştir. Tespit edilen bu fiillerin tarihî dönemlere ait sözlüklerde tanıklanıp tanıklanmadığı incelenmiştir. Bu fiillerin tasnifi ve sayısal verileri şöyledir: 1) Dilek ve istek ifade eden 14 fiil tespit edilmiştir. Kök hâlinde olan:1, Gövde hâlinde olan: 8, Birleşik fiiller: isim + yrd. eylemle oluş. bir: 4, kurallı birleşik fiil: 1, 2) Mutluluk ve birliktelik ifade eden 8 fiil tespit edilmiştir. Bu fiiller şöyledir: Gövde hâlinde: 7, Birleşik fiiller: isim + yrd. eylemle oluş. bir. f. 1, 3) Coşku ve neşe ifade eden 4 fiil tespit edilmiştir. Bu fiillerin tasnifi ve sayısal verileri şöyledir: Kök hâlinde olan: 1, Gövde hâlinde olan: 3. 4) Saygı ve hürmet ifade eden gövde hâlinde bir (1) fiil, 5) Öfke ve nefret ifade eden kök hâlinde bir (1) fiil tespit edilmişt.

Abstract

Kutadgu Bilig, which means knowledge that gives happiness, consists of 6645 couplets, is an important work that sets an example for the type of masnavi. This work was written to show man the way to be happy in both worlds. Mental verbs are examined based on semantics. Semantics deals with language-coded meanings. Emotional verbs, which express a situation from mental verbs, are evaluated under five headings. In total, twenty-eight verbs were identified. It was examined whether these verbs were witnessed in historical dictionaries. The classification and numerical data of these verbs are as follows: 1) Fourteen verbs expressing wishes and wishes have been identified. Verb in the form of base: one, Verbs in the form of a stem: eight, Combined verbs: noun + assist. combined verbs: four, regular compound verb: one 2) Eight verbs that express happiness and unity have been identified. These verbs are: Verbs in the form of a stem: seven, combined verbs: noun + assist. combined verbs: one. 3) Four verbs expressing enthusiasm and joy were identified. The classification and numerical data of these verbs are as follows: base form: one, Verbs in the form of a stem: three. 4) One verb (1) has been identified as a verb in the form of base which expresses respect and deference. 5) One verb (1) which expresses anger and hatred has been identified.