İbn Haldun’un Asabiyeti: Bir Kavramın Sosyolojik İzdüşümleri

Özet

İbn Haldun‟un sosyal bilimsel analizinin temel kavramı kuşkusuz asabiyet kavramıdır. İbn Haldun bu kavramı Mukaddime adlı eserinde oldukça geniş bir anlam yelpazesi içerisinde kullanmaktadır. Onun açısından bakıldığında bu kavram, toplumu oluşturan en küçük gruptan küresel ölçekteki en büyük sosyal birime kadar geniş bir anlamsal içeriğe sahiptir. Asabiyet, özünde toplumsal birimlerin birleştiricisi ve ortak bilinci, sosyal yardımlaşma, dayanışma ile savunma duygu ve bilinci olmakla birlikte bu kavramın sahip olduğu geniş anlamın sosyolojik izdüşümleri vardır. Bunlar, temel grup (aile) bilinci olarak asabiyet, milli bilinç olarak asabiyet, dini (ideolojik) bilinç olarak asabiyet, siyasi bilinç olarak asabiyet, küresel bilinç olarak asabiyet, toplumsal düzenin sağlayıcısı olarak asabiyet ve toplumsal değişmenin kaynağı olarak asabiyet. Her bir asabiyet formunun özerk bir yapısı bulunmakla birlikte toplumda faaliyet gösteren tüm asabiyetler karşılıklı etkileşim ve eşgüdüm halindedirler. Bu çalışmada asabiyete ilişkin olarak yapılan tipolojik çözümleme çağdaş toplumsal hayatın çözümlenmesi ve anlaşılması noktasında oldukça yararlı bir analitik işleve sahip olabilir.

Abstract

The basic concept of Ibn Khaldun's social scientific analysis is undoubtedly the concept of asabiyya. Ibn Khaldun uses this concept in a wide range of meanings in his work named Mukaddime. From his point of view, this concept has a wide semantic content from the smallest group forming the society to the largest social unit on a global scale. Asabiyyah is in essence the unifying and common consciousness of social units, social assistance, solidarity and defense feeling and consciousness, but there are sociological projections of the broad meaning of this concept. These are asabiyya as the main group (family) consciousness, asabiyya as national consciousness, asabiyya as religious (ideological) consciousness, asabiyya as political consciousness, asabiyya as the global consciousness, asabiyya as the provider of the social order and asabiyya as the source of social change. Although each form of asabiyya has an autonomous structure, all asabiyyahs operating in the society are in mutual interaction and coordination. The typological analysis of asabiyya in this study can have a very useful analytical function in analyzing and understanding contemporary social life.