EMİR ÖMER HAN’IN SULTAN II. MAHMUD’A GÖNDERDİĞİ MUHABBETNAME MECMUASI HAKKINDA

Özet

Hokand Hanlığının 10. hükümdarı olan Emir Ömer Han, sert bir siyasi kişiliğinin yanı sıra inşa ettirdiği medreseler, camiler, su kanalları, başarılı iç ve dış siyaseti, kurduğu ilim ve edebiyat meclisleri, sanata, ilme, edebiyata ve sanatçılara verdiği önem ile öne çıkan şair hükümdarlardan biridir. Çalışmamıza konu olan Muhabbetname isimli mecmua Emir Ömer Han tarafından İstanbul’a gönderilen elçilik heyeti vasıtası ile Sultan II. Mahmud’a hediye edilmiştir. Daha önce Yıldız Sarayı Kütüphanesinde iken günümüzde İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinin müzesinde TY 5452 numarada Necit-name adı ile kayıtlı bu mecmua çeşitli tezhiplerle süslenmiştir. Dört şairin yedi divanından oluşur. Ali Şir Nevâyî’nin Bedāyi‘ü’l-Bidāye dibacesi ile başlayan Muhabbetname mecmuası şiirlerle süslenmiş mensur bir hâtimeyle tamamlanmaktadır. Bunların arasında ise Nevâyî’nin Ḫazāyinü’l-Ma‘anį’sinde yer alan Ġarā’ibü’ṣ-Ṣıġar, Nevādirü’ş-Şebāb, Bedāyi‘ü’lVasaṭ, Fevāyidü’l-Kiber adlı divanları, Emir Ömer Han (Emirî) Divanı, Lutfî Divanı ve Fuzulî Divanı bulunmaktadır. Makalede divanlar dibaceleriyle birlikte ele alınmış, dibacelerin diğer nüshalardan farklı olan kısımları ve özellikleri üzerinde açıklamalar yapılmış, divanlarda bulunan şiir türleri ve sayıları belirtilerek Türkiye’deki yayımlarında bulunmayan şiirlerin transkripsiyonu yapılmış, diğer nüshalarından farklı olan özellikleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca çalışmada hâtime kısmının metni ortaya konularak eserin bir mecmua halinde Emir Ömer Han’ın buyruğuyla Osmanlı Devleti’ne gönderilmek üzere Hicrî 1234 yılında tertip edildiği tespit edilmiştir.

Abstract

Amīr ʿUmar Khān, the 10th ruler of the Kokand Khanate, is one of the poet rulers who comes to the forefront with his tough political personality as well as with madrasahs, mosques, water channels he built, successful domestic and foreign policy, the science and literature assemblies he organized, the importance he gave to art, science, literature and artists. The collection of divans (dīvān: collection of a poet’s poems) named Muḥabbat-nāma, which is the subject of our article, was sent by Amīr ʿUmar Khān to Sultan Mahmud II through the diplomatic mission. While it was previously in Yıldız Palace Library, today this collection is registered with the name of Necit-name with the number TY 5452 in the museum of Istanbul University Rare Works Library. The book is decorated with exquisite illuminations. It consists of seven divans of four poets. The Muḥabbat-nāma collection begins with preamble of ʿAlī Shīr Navāʾī’s Badāyi‘u’l-Bidāya, ends with a prose epilogue decorated with some poems. Among them there are the divans named Gharā’ibu’ṣ-Ṣiġar, Navādiru’ş-Şabāb, Badāyi’u’lVasaṭ, Favā’idu’l-Kibar which are parts of Navāʾī’s Khazā’inu’l-Ma’ani and Divans of ʿUmar Khān (Amīrī), Lutfi and Fuzuli. In the article the divans are discussed with their preambles and different parts, and features of preambles from other copies are emphasized. It is stated the number and type of poems in every divan, and the poems not found in publications in Turkey are transcribed. The different features from the other copies are emphasized, Eastern Turkic features in Fuzuli’s Divan are listed. At the end of the article, the text of the epilogue part was given and it was determined that the work was arranged by order of Amīr ʿUmar Khān as a collection in 1234 of the Hijrī calender in order to be sent to the Ottoman State.