İslam Öncesi “Ortadoğu” İnançlarında Göğe Yükseliş Anlatıları ve İslâm’da Mi’rac: İslâm Geleneğindeki Mi’rac Anlatısının Özgünlüğü Meselesi

Miraj in Islam and Narratives of Ascension in pre-Islamic “Middle Eastern” Beliefs: The Question of the Authenticity of the Islamic Tradition of Miraj

Özet

Kur’an’da detaylarına temas edilmeden anılan İsrâ olayı dışında Hz. Muhammed (S.A.V.)’in fiziken göğe yükseltildiğini gösteren açık bir ifade bulunmamaktadır. Ancak rivayet literatürüne göre Hz. Peygamber aynı gece fizikî bedeniyle göğe de yükseltilerek olağanüstü bir yolculuk yapmıştır. Rivayetlere dayalı geleneksel anlatının bu kısımları İslâm öncesi çeşitli Ortadoğu inançlarında geniş bir yer tutan göğe yükseliş anlatılarıyla bazı benzerlikler göstermektedir. Çalışmamızın esas amacı geleneksel anlatımdaki Mi’rac hadisesinin İslâm öncesi bu miras karşısındaki özgünlüğü hakkında bir değerlendirmede bulunmaktır. Bir başka ifade ile bir adaptasyon sürecinin söz konusu olup olmadığını tartışmaktır. Ulaştığımız netice, İsrâ hadisesi etrafında olayın özgün bir yönü varsa da Hz. Peygamber’in fizikî bedeniyle göğe yükseltilmesi ve bu yükseliş esnasında kullandığı vasıtalar hakkındaki detaylarda İslâm öncesi göğe yükseliş anlatılarından bazı unsurların anlatıya adapte edilmiş olabileceğidir. Çalışma kapsamında öncelikle Kur’an’da, hadislerde ve tefsirler ile tarih kitapları gibi çeşitli klasik kaynaklarda olayın nasıl yer aldığını aktarmaya çalıştık. İkinci bölümde Ortadoğu coğrafyası öncelenerek İslâm öncesi farklı dini sistemlerdeki göğe yükseliş tasavvurları hakkında genel bir tablo çizmeye gayret ettik. Üçüncü bölümde ise İslâm öncesi kültürel mirasın Müslüman kültüre karışmasını ifade eden İsrâiliyat meselesi üzerinde durduktan sonra tüm bunlara dayanarak İslâm geleneğindeki Mi’rac hadisesinin özgünlüğü hakkında bir değerlendirme denemesinde bulunduk.

Abstract

ABSTRACT: The Qur’an is clear in its narration of the Night Journey, al-Isra, however, no explicit mention of the physical ascent to the heavens is made. Conversely, according to the hadith narrative, the Prophet made a second extraordinary journey — ascending with his physical body to the heavens on the same night. This part of the tradition show some similarities with the ascension narratives that had a significant place in various pre-Islamic “Middle Eastern” beliefs. The main purpose of this study is to evaluate the originality of the Miraj (Ascension) event in the hadith narrative against this pre-Islamic heritage. In other words, the paper will discuss whether or not there has been a process of adaptation. The conclusions reached show that although the event involves unique aspects to the Isra incident, some elements from the pre-Islamic ascension narratives may have been adapted to the narrative in terms of its details of the Prophet’s ascension to the sky with his physical body and the means he used during this ascension. The paper initially attempts to convey how the event took place in the Qur'an, hadiths and various classical sources such as tafsir (exegesis), and books of history. The second part will draw a general picture about the conceptions of ascension in different pre-Islamic religious systems by prioritizing the geography of the “Middle East”. The third part focuses on the Israʼiliyyat traditions, which show the mixing of the pre-Islamic cultural heritage with the Muslim culture, and then attempts to evaluate the authenticity of the episode of Miraj within the Islamic tradition.

Anahtar kelimeler: İsrâ, Miraç, Göğe Yükseliş Motifi, Hz. Muhammed, İsrâiliyat, Etkileşim