Dergiler / Turkish Journal of Earth Sciences / 2009 / Cilt: 18 - Sayı: 1
Kaman-Kırşehir Yöresi İntrüzyonlarının 207Pb-206Pb, 40Ar-39Ar ve Fizyon İzi Jeotermokronolojisi Yöntemleriyle Soğuma ve Yüzeylenme Tarihçelerinin Belirlenmesi, Orta Anadolu, Türkiye
- Sayfa
- 85–108
- DOI
- —
Özet
Kaman-Kırşehir yöresi granitik intrüzyonları, Torid-Anatolid platformu (TAP) ve yitim zonu üzerinde gelişen Orta Anadolu Ofiyolitini (OAO) içeren okyanusal ada yayı arasında Senomaniyen–Türoniyen’de gerçekleşen kıta-okyanusal ada yayı çarpışması sonrası gerilme rejiminde oluşmuşlardır. Bu granitoyidler, kuzeyden güneye doğru, Çamsarı kuvars siyeniti, Hamit kuvars siyeniti, Bayındır nefelin-kankrinit siyeniti, Durmuşlu nefelin-nozeyan-melanit siyenit porfiri ve Baranadağ kuvars monzoniti birimlerinden oluşur. Bu intrüzif kayaçlar, Orta Anadolu Kristalin Karmaşığına (OAKK) ait metamorfik kayaçlarla OAO’ne ait birimleri sıcak dokanakla keser ve Geç Paleosen–Erken/Orta Eosen yaşlı sedimanter birimler tarafından uyumsuz olarak örtülürler. Çamsarı kuvars siyenitinin tek zirkon 207Pb-206Pb buharlaşma yaşı 95.7±5.1 My olarak bulunmuştur; Hamit ve Baranadağ birimlerinin yaşları ise birbirlerinden ayırt edilemeyecek derecede yakın olup, ağırlıklı ortalama yaşları 74.3±4.5 My olarak belirlenmiştir. Benzer şekilde, Hamit ve Baranadağ birimlerinin amfibol 40Ar-39Ar yaşları da birbirlerinden ayırt edilemeyecek derecede yakındır ve ağırlıklı ortalama yaş 72.7±0.1 My olarak belirlenmiştir. Çamsarı, Hamit, Baranadağ ve Durmuşlu birimlerinin apatit fizyon izi yaş verilerinin (deniz düzeyinden) yüksekliğe göre değişimleri incelendiğinde, ~57 ve ~61 My aralığında oldukça hızlı bir yükselme hızıyla (> 1 km/My) yüzeylendikleri belirlenmiştir. Böyle bir yüzeylenme tarihçesi, aynı zamanda, fizyon izi uzunluk ölçümlerine dayalı zaman-sıcaklık modelleme çalışmalarıyla da desteklenmiştir. Apatit fizyon izi jeotermokronolojisi verileriyle belirlenen Erken–Orta Paleosen yaşlı bu hızlı yüzeylenmenin, İzmir-Ankara-Erzincan (İAE) okyanusunun kapanmasını takiben TAP ve Avrasya Levhası (AL) arasında gelişen kıta-kıta çarpışmasına bağlı sıkışma rejimiyle meydana geldiği ve hatta bu sırada Orta Anadolu önülke basenlerinin de (OAÖB) açıldığı ileri sürülmektedir.
Abstract
The Kaman-Kırşehir region intrusions were generated in a post-collisional extensional setting following Cenomanian-Turonian docking of an oceanic island arc, comprising the supra-subduction zone (SSZ) Central Anatolian ophiolite (CAO), onto the Tauride-Anatolide Platform (TAP). These granitoids have been named, from N to S, the Çamsarı quartz syenite, Hamit quartz syenite, Bayındır nepheline-cancrinite syenite, Durmuşlu nepheline-nosean-melanite syenite porphyry and Baranadağ quartz monzonite. They intrude the crustal metasediments of the Central Anatolian Crystalline Complex (CACC) and CAO and are unconformably overlain by Upper Paleocene to Lower-Middle Eocene sediments. The single-zircon 207Pb-206Pb evaporation age of the Çamsarı unit is 95.7±5.1 Ma; those of the Hamit and Baranadağ units are indistinguishable with a weighted mean of 74.3±4.5 Ma. The amphibole 40Ar-39Ar ages of the Hamit and Baranadağ units are almost identical with a weighted mean of 72.7±0.1 Ma. The apatite fission-track age vs elevation plot for the Çamsarı, Hamit, Durmuşlu and Baranadağ samples reveals rapid exhumation (>1 km/Ma) between ~57 and ~61 Ma, consistent with the results of track-length modelling. This Early-Middle Paleocene rapid exhumation is thought to result from uplift triggered by continent (TAP) - continent (Eurasian plate; EP) collision following the closure of İzmir-Ankara-Erzincan (İAE) ocean that also initiated the formation of peripheral foreland basins in central Anatolia.