XIX. YÜZYILDAN XX. YÜZYILIN İKİNCİ ÇEYREĞİNE ANADOLU’DA MEZBAHALAR VE MANDIRALARDA HAYVANSAL GIDANIN HİJYEN SORUNU

FROM THE XIX CENTURY TO THE SECOND QUARTER OF XX. CENTURY IN ANATOLIA SLAUGHTERHOUSES AND DAİRY FARMS HYGIENE ISSUE OF ANIMAL FOOD

Özet

Halk sağlığı açısından ele alındığında insanlara hastalık bulaşımının genellikle hayvanların kesimi, teması ve ürünlerinin tüketimiyle gerçekleştiği düşünülmektedir. Osmanlı Devleti, XIX. yüzyıl sonundan itibaren et ve süt ürünlerinden insanlara bir hastalık bulaşmaması için çeşitli önlemler almıştır. Bu amaç doğrultusunda mandıra ve mezbaha işletmelerine yönelik yeni nizamnameler yayınlamış fakat bunların uygulanması yetersiz kalınca sorunlar çözülemeden Cumhuriyet dönemine intikal etmiştir. Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra Atatürk’ün direktifleri doğrultusunda Türkiye’nin ilk modern mezbahasının yapımı 1923 yılında tamamlanmıştır. Süt konusu ise uzun bir müddet daha sürüncemede kalmış, nihayetinde 1935 yılında bir nizamname çıkarılarak ulusal boyutta çözüme yönelik adımlar atılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın odak noktasını et ve süt hijyeni oluşturmaktadır. Araştırma, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi belgeleri, dönemin basınında yer alan haberler ile mezbaha ve mandıraların işleyişi üzerine kaleme alınan ikinci el kaynaklardan faydalanılarak hazırlanmıştır. Araştırmaya konu olan işletmeler, açılmalarına dair taşımaları gereken koşullar ve çalışma şekilleri üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca araştırmada işletmelerin hazırlanan talimatnameler doğrultusunda hangi şartlarla denetlenmesi gerektiği hakkında da bilgi verilmiş ve böylece halk sağlığı tarihi üzerine yapılacak çalışmalara bir katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract

When considered in terms of public health, it is thought that the transmission of disease to humans generally occurs through the slaughter of animals, contact and consumption of their products. Ottoman State, XIX. Since the end of the century, it has taken various precautions to prevent any disease from meat and dairy products. İn line with this purpose, she published new regulations for dairy farms and slaughterhouse enterprises, but when the implementation of these was insufficient, the problems were passed on to the Republic period without being solved. After the establishment of the Republic, construction of Turkey’s first modern slaughterhouse in accordance with the directives of Atatürk it was completed in 1923. The dairy issue remained on hold for a long time, and finally, a regulation was issued in 1935 and steps were taken towards a national solution. In this context, the focus of the study is meat and milk hygiene. The research has been prepared by benefiting from Presidential State Archive documents, news in the press of the period, second hand sources written on the operation of slaughterhouses and dairy farms. The enterprises subject to the research have been tried to be explained through the conditions and working methods they need to open. In addition, information was given about the conditions under which the enterprises should be audited in line with the regulations prepared in the study, and thus it was aimed to contribute to the studies on the history of public health.