“BEZBOJNİK” DERGİSİ VE ATEİZM PROPAGANDASI*

Özet

1917 Ekim Devrimi’nden sonra yönetimi ele geçiren Bolşeviklerkendilerini ateist ilan ettiler ve tüm ülkede ateizm propagandası yapmayabaşladılar. Yasalarla din ve devlet işlerini, aynı zamanda din ve eğitimi debirbirinden ayırdılar. Bu süreçte kiliseler, sinagoglar ve camiler topluolarak kapatıldı, din adamları hapse atılarak ortadan kaldırılmayaçalışıldı. 1925 yılında “Savaşçı Allahsızlar Birliği” adı altında bir teşkilâtkuruldu. Bu şekilde Komünist Parti toplumun dinî hayatı üzerine tekelinikurmuş oldu.1922 yılında bütün basın ve yayını kontrol altında tutmak amacıylaGenel Edebiyat Komitesi kuruldu. Bu süreçte ülkeden beyin göçügerçekleşti. Tüm ülkede din karşıtı yayınlar yapılmaya başladı. Bunlarınbaşında ise “Bezbojnik” (Allahsız) isimli gazete ve dergi geliyordu.“Bezbojnik” 1922-1941 yılları arasında ateizm propagandası yapmak vedin karşıtı düşünceleri savunmak amacıyla yayınlandı. Bu dergi ve gazeteaynı zamanda Marksist ve Leninist düşünceleri de savunmakta idi. Butür yayınların devletin yürüttüğü güçlü ateizm propagandasıdoğrultusunda çok büyük etkisi vardı. Bundan dolayı da “Bezbojnik”intirajının bazı zamanlarda 500 bini geçtiği de görülmektedir. ÇalışmadaSovyetler Birliğindeki bu süreç ele alınmış ve din karşıtı yayınlardan olan“Bezbojnik” incelenmiştir. Çalışmanın amacı Sovyetler Birliği’nde dinkarşıtı çalışmaları ortaya koyup yayınları incelemektir. Çalışma,Azerbaycan Devlet Arşivi ve Mirza Fethali Ahundov adına kütüphanearşivlerinde yer alan Rusça ve Azerbaycan Türkçesinde yazılmış olanSovyet yayınları incelenerek analiz yapma yöntemiyle hazırlanmıştır.

Abstract

Coming to power after the October Revolution of 1917, the Bolsheviks declared themselves atheists and they started to propagate atheism over the whole country. In that period they issued a law separating religion from education and the state. Within that period, churches, synagogues and mosques were closed collectively and the clergymen were neutralised through imprisonment. Anti-religious propaganda began. In 1925, an organization called "League of Militant Atheists" was established. In this way, the Communist Party established a monopoly on the religious life of the society. In 1922, Main Administration for Literary and Publishing Affairs was established to keep all the press and publications under control. In the meantime, the country experienced brain drain. Anti-religious publications began to be published throughout the country. The most prominent of these was the newspaper and magazine called "Bezbozhnik" (The Godless). It was published between 1922-1941 in order to make atheism propaganda and defend anti-religious ideas. It also advocated Marxist and Leninist ideas. Such publications had a profound influence in line with the strong propaganda of atheism carried out by the state. Therefore, it is seen that the circulation of the magazine sometimes exceeded 500,000. In this study, this period in the history of the Soviet Union was discussed and "Bezbozhnik", which used to be one of the antireligious publications, was analysed. The aim of this study is to introduce and analyse anti-religious studies and publications in the Soviet Union. The study will be conducted through method of analysis and by examining the Soviet publications written in Russian and Azerbaijani Turkish in the Azerbaijan State Archive and in the state library archives.