İLHANLILAR DÖNEMİ’NDE MERÂGA VE TEBRÎZ GÖZLEMEVLERİ

Özet

İstilacı bir yaklaşımla servis edilen İlhanlılar, bilinenin aksine bilimve kültür sahasına önem vermişlerdir. Hülağü Han Dönemi’nde (1256-1265) ele geçirilen bölgelerden toplanan değerli eserler ve dönemin öndegelen bilim adamları başta astronomi bilimi olmak üzere tıp, matematikve kimya bilimlerinde faaliyetlerde bulunmaları için Merâga’da istihdamedilmişlerdir. Hülağü Han Azerbaycan’ın Merâga şehrinde bir rasathaneinşa etmiştir. Nasîrüddîn Tûsî ve dönemin önde gelen bazı bilimadamlarını buraya toplamıştır. Irak, İran ve Suriye bölgelerinde toplanankitaplar bu rasathanenin kütüphanesine taşınmıştır. Hülağü Han,Nasîrüddîn Tûsî ile Merâga’da topladığı dönemin önde gelen biliminsanları ekibinden rasatlar yapmalarını ve bu rasatların sonuçlarını 12yılda tamamlanmalarını istemiştir. Merâga Gözlemevi’nin önemliözelliklerinden biri de ilk kez vakıf gelirleriyle finanse edilen bir kurumolmasıdır. Hülâgû Han tarafından tahsis edilen gelirlerle ihtiyaçlarıkarşılanan gözlemevi, ekonomik açıdan desteklenmiştir. İlhanlılarDönemi’nde rasat yapılan bir diğer gözlemevi de Tebrîz’de inşa edilmiştir.İslâmiyet’in İlhanlıların resmî dini olmasını sağlayan İlhanlı hükümdarıGâzân Han (1295-1304), 1300 yılında Tebrîz'de giderleri Vakıf tarafındankarşılanan bir gözlemevi kurmuştur. Bu gözlemevinde güneş gözlemleriiçin yeni gözlem aletleri geliştirilip kullanılmıştır. Ayrıca dünyanın dörtbir tarafından Merâga ve Tebriz gözlemevlerine gelen bilim insanlarıİlhanlı astronomisinin ulaştığı bilimsel gelişmişlikten istifade etmeyeçalışmışlardır. Bu makalede İlhanlılar döneminde Merâga ve Tebriz’deaçılan gözlemevleri ve bu gözlemevlerinde çalışan bilim insanlarıanlatılmaktadır.

Abstract

Ilhans, who were served with an invasive approach, gave importance to science and culture field in contrast to the known ones. The valuable works gathered from the regions seized during the Hulagu Khan Period (1256-1265) and the leading scientists of the period were employed in the Maragha to engage in activities in the science of astronomy, medicine, mathematics and chemistry. Hulagu Khan built an observatory in the Maragha city of Azerbaijan. He gathered some of the prominent scientists of the time and Nasîr al-dîn Tûsî. Books collected in Iraq, Iran and Syria regions have been moved to the library of this observatory. Hulagu Khan wanted them to conduct observations from the team of leading scientists of the period they gathered at Maragha with Nasîr al-dîn Tûsî and to complete the results of these observations in 12 years. One of the important features of the Maragha Observatory is that it is an institution financed for the first time by foundation revenues. The observatory, whose needs were met by the revenues allocated by Hulagu Khan, was supported economically. Another observatory in the Ilkhanians Period was built in Tabrîz. The Ilhanli ruler Gâzân Khan (1295-1304), who helped Islam to be the official religion of the Ilkhanians, established an observatory in 1300 in Tebrîz, whose expenses were covered by the Foundation. New observation instruments for solar observations were developed and used in this observatory. In addition, scientists from all over the world came to the observatories of Maragha and Tabriz to benefit from the scientific development reached by the Ilkhanid astronomy. This article describes the observatories opened in Maragha and Tabriz during the Ilkhanians and the scientists working in these observatories.