OSMANLI MODERNLEŞMESİ VE BASIN: CERİDE-İ HAVADİS GAZETESİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

OTTOMAN MODERNISATION AND PRESS: A STUDY ON THE NEWSPAPER OF CERİDE-İ HAVADİS

Özet

Osmanlı modernleşme sürecinde basın önemli bir rol oynamıştır.19.yy’da meydana gelen toplumsal, kültürel ve siyasal dönüşümlerdekendini açığa buran bu durum, özellikle 1860’lardan sonra daha belirginbir hale gelmiştir. Önemli aydınlar, çeşitli dergi ve gazetelerdemodernleşme yönünde fikirler ortaya koymuş ve ayrıca basında kültürelhayatın yeni formları hızlı biçimde yayılmaya başlamıştır. Fakat budönüşümün gerçekte, Tanzimat Fermanı’nın 1839’daki ardındanbaşlamış olan bir arka planı vadır. Bu bağlamda Osmanlı Devleti’nde ilkyarı-özel gazete olan Ceride-i Havadis önemli bir yere sahiptir. Buçalışmada Ceride-i Havadis gazetesinin 1840-1850 yılları arasındakiyayınları incelenmek suretiyle, 19.yy’da Osmanlı modernleşmesine olanmuhtemel etkileri gösterilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla gazetede çıkanhaberler ve yazılar, iki başlık altında ele alınmıştır. Birinci bölümde1860’lardan sonra öne çıkacak olan siyasal gelişmelerin arkaplanına ışıktutabilecek haber ve yazılar irdelenmiştir. Özellikle temel bazı siyasikavramların Osmanlı düşünce dünyasına 1840’dan itibaren nüfuzetmeye başladığı ortaya konulmuştur. İkinci olarak ise toplumsal vekültürel hayata ilişkin haber ve yazılar ele alınmıştır. Bu bölümde yenitüketim ve yaşam biçimlerine odaklanarak, Ceride-i Havadis’in bubağlamda öncü bir rol üstlendiği, çeşitli örnekler üzerinden gösterilmeyeçalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı, 19.yy’da Osmanlımodernleşmesinin erken aşamalarında Ceride-i Havadis gazetesininyerini gösterebilmektir. Böylece 1860’dan sonra görünürlük elde edenOsmanlı modernleşme dinamiklerinin, aslında belirli bir birikimin vesürecin sonucu gösterilmeye çalışılmıştır.

Abstract

The press played major role in the process of the Ottoman modernisation. This phenomenon which manifested itself in the social, cultural and political transformations in the empire during 19th century came to the fore especially after 1860s. When the prominent intellectuals revealed their ideas on this great transformation (later-called modernisation/westernisation) in many periodicals and journals, new cultural forms also began to be spread by press at the same time. This transformation had, indeed, a background started after promulgation of the Tanzimat Edict in 1839 and in this context Ceride-i Havadis as the first semi-private journal had an important place. Analysing the collections of Ceride-i Havadis between 1840 and 1850, this article intends to demonstrate its probable influences on the Ottoman modernisation in 19th century. For this purpose, the news and the writings that were published in the journal are examined under two topics. In the first chapter, the news and the writings that might shed light on the backgrounds of political developments in the empire after 1860s are discussed and particularly some political concepts are analysed. Second chapter is dedicated the news and the writings related to cultural and social life. Focusing the penetrating of new forms of life and consuming culture into Ottoman world, this chapter tries to display the leading role of Ceride-i Havadis in this change. Main purpose of the study is to designate the spesific place of Ceride-i Havadis at the earlier stages of the Ottoman modernisation. Therefore, it becomes more clear that the dynamics of Ottoman modernisation which became more apparent after 1860 were to some extent the consequence of a cumulative process.