İslam Kadın İlmihallerinde Kadının Toplumsal Hayattaki Yeri: Kadın ve Erkek İlmihal Yazarları Üzerine Bir Karşılaştırma

The Status of Women in Socıal Life at Islamic Women’s Catechisms: A Comparison Between Female and Male Authors

Özet

İslam ilmihal kitapları, Müslümanların ibadet, inanç ve ahlak sistemlerine ilişkin bilgileri edinebileceği, dini yaşayışın inanç, dini pratikler, tecrübe, bilgi ve etkiler boyutlarına değinen birer gündelik yaşam kılavuzu anlamına gelmektedir. Bu eserler farklı mesleklere, gereksinimlere, yaş gruplarına ve cinsiyetlere göre yazılabilmektedir. Bu çalışmanın amacı da kadınlar için yazılmış olan İslam Kadın İlmihallerinde, kadının toplumsal hayattaki yerini kadın ve erkek yazarlar açısından karşılaştırmaktır. Çalışmanın örneklemi, amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile seçilen beş tane kadın ilmihalidir. Bu ilmihallerden ikisinin yazarı kadın, üçünün yazarı ise erkektir. Evrenden örneklem çekiminde kullanılan bu ölçütler ise eserlerin Cumhuriyet Döneminde yazılmış ve Türkçe olması, kadınlar için yazılmış olması ve kadın ilmihallerinin çeşitliliğini temsil edebiliyor olmasıdır. Bu bağlamda içerik analizi ile desenlenecek ve araştırmacı ve araştırılan konu kadın olduğu için feminist epistemoloji yaklaşımıyla yürütülecek olan bu nitel çalışma, iki ana ulam çerçevesinde şekillenmiştir. Bu ulamlar çalışma hayatında ve sosyal haklar bağlamında kadındır. Yapılan incelemeler ve okumalar, kadının çalışma hayatı kategorisinin iş gücüne katılım, cinsiyetçi meslek ayrımı ve ücrette adaletin sağlanması gibi alt kategorilerde; sosyal haklar bağlamının ise eğitim ve öğrenim hakkı, miras ve mülkiyet hakkı ve siyasi haklar bağlamında incelenebileceğini ortaya koymuştur. Çalışma sonuçları, çok öz olarak, gerek kadın gerekse erkek yazarların toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin etkisini yazılarında gösterdiğini göstermiştir. Kendileri de kadın olmalarına karşın kadın yazarların kadınların problematik alanlarına eserlerinde erkeklerden daha az işledikleri bir diğer bulgudur.

Abstract

Islamic Catechisms are the daily life guides which Muslims can gain knowledge about prayers, belief, ethic and which mention the belief, practice, experience, knowledge and consequences dimensions of religious life. These books can be written for various purposes such as different occupations, necessities, age groups and genders. The aim of this study is to compare the women and men authors of the Islamic Women’s Catechisms in terms of the status of women in social life. The samples of this study were five Women’s Catechisms, chosen from the population of these boks via criterion sampling technique, one of the puposeful sampling techniques. The two ofthe authors were women and three of the authors were men. The criteria used for choosing these Ctaechisms were; to be written in Republic Period and in Turkish, to be written for women and to represent the variation of Women’s Catechisms. Within this context, this qualitative study conducted through content analysis strategy and feminist epistemology approach as the researcher and the subject to be analyzed is woman, was run within two categories. These categories are women in working life and women in terms of social rights. The readings and analysis demonstrated that women in working life can be subcategorized as labor force participation, gender based occupational discrimination and providing justice for wages; women in terms of social rights can be subcategorized as educational rights, right of succession and proprietary and political rights. The results of the study, in brief, show that both female and male authors reflected gender inequalities to their writings. Another finding is that even if they arefemale the women, authors mention the problematic fields for women less than those of males.