"Muhtaç" ile "vatandaş" arasında: Türkiye'de sakat öznelliği üzerine bir tartışma

“Muhtaç” ile “vatandaş” arasında: Türkiye’de sakat öznelliği üzerine bir tartışma

Özet

sakatlık meselesi Türkiye'de 1990'Iardan itibaren daha sıklıkla gündeme geli-- yor. Bu konu ile ilgilenen kamu kurumlarındaki çeşitlenme, konunun politika yapı-- cılar nezdinde gündem maddesi haline gelmesi, sakatlığa odaklanan yasal mevzu-- atın detaylandırılması, sayıları artan ve birçoğu internet üzerinden örgütlenen ye-- ni tartışma platformlarının ortaya çıkışı vb. bu bağlamda düşünülebilir. Bu maka-- lede, bir süredir yürütülen bir saha araştırması ve görüşmelerden ve Foucault'nun "sorunsallaştırma" kavramından hareketle, bugün Türkiye'de sakatlığın devlet/ka-- mu kurumlarında ve alanda çalışan STK'lar nezdinde nasıl anlaşıldığını gösterme-- ye çalışıyoruz. Buna göre, söz konusu gelişmelerin, yeni bir "sakatlık" anlayışının yeşermesine yettiğini veya böyle bir anlayışı temel aldıklarını söylemek mümkün değil. Bu alan-- daki baskın söylem ve uygulamaların büyük bir kısmı "muhtaç sakatlar" ve "ha-- yırsever devlet" ikiliğini üretmeye devam ederken, diğer bir kısmı ise görece daha hak temelli bir yaklaşıma sahip görünmektedir. Diğer bir deyişle, meselenin ele alı-- nış şekli sıklıkla iki kutup arasında gelip gitmektedir: Sakat kişinin öncelikle "muh-- taç" bir birey gibi mi, yoksa haklarla donatılmış bir "vatandaş" olarak mı görüldü-- ğü bu süreci belirleyen temel eksendir. Bu sarkaç gibi sallanma hali, yalnızca kamu kurumlarındaki yaklaşımlara has değildir ve büyük oranda sakatlık camiası içerisin-- de de paylaşılmaktadır.

Abstract

sakatlık meselesi Türkiye’de 1990'Iardan itibaren daha sıklıkla gündeme geli— yor. Bu konu ile ilgilenen kamu kurumlarındaki çeşitlenme, konunun politika yapı— cılar nezdinde gündem maddesi haline gelmesi, sakatlığa odaklanan yasal mevzu— atın detaylandırılması, sayıları artan ve birçoğu internet üzerinden örgütlenen ye— ni tartışma platformlarının ortaya çıkışı vb. bu bağlamda düşünülebilir. Bu maka— lede, bir süredir yürütülen bir saha araştırması ve görüşmelerden ve Foucault’nun "sorunsallaştırma" kavramından hareketle, bugün Türkiye’de sakatlığın devlet/ka— mu kurumlarında ve alanda çalışan STK'lar nezdinde nasıl anlaşıldığını gösterme— ye çalışıyoruz. Buna göre, söz konusu gelişmelerin, yeni bir "sakatlık" anlayışının yeşermesine yettiğini veya böyle bir anlayışı temel aldıklarını söylemek mümkün değil. Bu alan— daki baskın söylem ve uygulamaların büyük bir kısmı "muhtaç sakatlar" ve "ha— yırsever devlet" ikiliğini üretmeye devam ederken, diğer bir kısmı ise görece daha hak temelli bir yaklaşıma sahip görünmektedir. Diğer bir deyişle, meselenin ele alı— nış şekli sıklıkla iki kutup arasında gelip gitmektedir: Sakat kişinin öncelikle "muh— taç" bir birey gibi mi, yoksa haklarla donatılmış bir "vatandaş" olarak mı görüldü— ğü bu süreci belirleyen temel eksendir. Bu sarkaç gibi sallanma hali, yalnızca kamu kurumlarındaki yaklaşımlara has değildir ve büyük oranda sakatlık camiası içerisin— de de paylaşılmaktadır.