İkilikler ve karşıtlıklar: Halbwachs'ın entelektüel mirası üzerine eleştirel bir değerlendirme

Binaries and antagonisms: A critical evaluation of Halbwach s intellectual legacy

Özet

Son yirmi yılda çok sayıda disiplinden farklı katkılarla hızla gelişmiş olsa da, Maurice Halbwachsın mirası halen bellek çalışmalarının kavramsal zeminini teşkil ediyor. Bellek kavramının sosyalleşmesini ve bugün doğa bilimlerinin sınırları içinden çıkıp sosyal bilimlerde analitik bir kavram olarak kullanılır hâle gelmesini hâlâ büyük ölçüde Halbwachsa ve 1925 tarihli On Collective Memory yapıtına borçluyuz. Mirasının tüm güncelliğine karşın, Olick kişisel ve kolektif olanı farklı düzeylerde sorunsallaştırdığı için Halbwachsın bir 19. yüzyıl düşünürü olduğunu dile getirir. Halbwa- chsın kavramsal ikilikler ve karşıtlıklarla karakterize olan mirasına baktığımızda bunu doğrulamak mümkün hâle gelir. Bellek inşası sürecinin kavranabilmesi açısından merkezî önemde olan her bir kavramsal ilişkisellik kişisel/ kolektif, geçmiş/ bugün, kimlik/ bellek, tarih/ bellek Halbwachsta birbirini dışlayan ikilikler olarak kurulmuştur. Bu makale Halbwachsın kolektif bellek kavramsallaştırması üzerine eleştirel bir tartışma sunmayı amaçlamaktadır. Tartışma son otuz yılda hızla gelişmeye ve kurumsallaşmaya başlayan bellek çalışmaları alanı içinden Halbwachsın mirasına yönelik farklı eleştiri ve revizyon önerileri aracılığıyla yürütülecektir.

Abstract

Despite the volume of contributions from various disciplines, the intellectual legacy of Maurice Halbwachs maintains its fundamental position for memory studies. We still owe the project of socialization of memory, an understanding of it dis- tinguished from natural sciences, and its transformation into an analytical concept within social sciences to Halbwachs and his On Collective Memory dated 1925. De- spite the currency of his legacy, Olick, referring to his problematization of individual and collective on different levels, mentions that Halbwachs is a 19th century theorist. Halbwachs legacy, which is characterized by conceptual binaries and antagonisms, confirms Olick s argument. Halbwachs constructs the series of rela- tionalities individual/collective, past/present, identity/memory, history/ memory as exclusive binaries which are of central importance in conceiving the process of memory construction. This article aims to critically discuss Halbwachs conception of collective memory. The discussion is pursued through critiques and revisions of- fered by those dealing with memory studies, which has significantly developed and has been institutionalized in recent decades.