Hayal edilmiş coğrafya da ezber bozan bir İngiliz Oryantalist: David Urquhart, Osmanlı modernleşmesi, temenna ve Türk hamamı

A divergent English Orientalist in the imagined geography : David Urquhart, Ottoman modernization, Turkish style salutation (temenna) and Turkish bath

Özet

Bu çalışma, Edward Saidin Oryantalizm kitabında en çok eleştiriye uğrayan tezlerden birisi olan Oryantalist söylemin homojenliği kabulünü, Viktoryen dönem İngiliz Oryantalistlerinden David Urquhartın (1805-1877) yaşamı ve yazıları üzerinden yeniden tartışmaya açmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu üzerine ürettiği metinlerle döneminin ana akım Oryantalist söylemi içinde gedikler açan Urquhartın Müslüman Türk toplumuna ilişkin algılamaları ve gözlemleri, Doğu ile Batının 18. ve 19. yüzyıllardaki karşılaşma uğraklarının ürettiği Öteki imajlarının Edward Saidin betimlediği tekillikten uzak olduğunu ortaya koymaktadır. Oryantalizm, Doğu ile Batı arasında mutlak bir ontolojik farklılık bulunduğu kabulünde ortaklaşan fakat bu farklılığın resmini çizerken birbirinden ayrışan rakip söylemlerin bir bileşkesidir ve Saidin çizdiği homojen portrenin aksine heterojen bir yapı arz eder. Bu anlamda David Urquhart, Saide yöneltilen en yaygın ve yıpratıcı eleştirinin, yani Oryantalist söylem içindeki farklılıkları, birbirine karşıt hegemonik pozisyonları ve çelişkileri görmezden gelme şeklindeki itirazın haklılaştırıcı örneklerinden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma Urquhartın 19. yüzyılda Osmanlı ülkesinde yaşayan Müslüman Türk toplumunun Bourdieucü anlamda habitusunu yöneten değerler, normlar ve kurumlar hakkındaki görüşlerini, aile, çocuk terbiyesi, temenna ve Türk hamamı konularını öne çıkararak, Saidin Oryantalizm tezleri ve Osmanlı modernleşmesi genel çerçevesi içinde incelemektedir.

Abstract

This study delves into the most frequent criticism of Edward Said s Orientalism; that it fails to recognize the heterogenous nature of discourse of Orientalism, through the life and work of a Victorian British Orientalist, David Urquhart (1805- 1877). David Urquhart s perceptions of and approach to the Ottoman Empire that challenged many aspects of mainstream Orientalist discourse, points out that the image of the East as Other that was created by the Orientalist literature in the eigthteenth and nineteenth centuries was a far cry from the homogenous image portrayed by Edward Said in his Orientalism. Therefore this study perceives Orientalism as a discourse in which differences, contradictions and counter-hegemonic positions exist and vie for a place and treats David Urquhart as an illustrative example of the discursive contestation within the Orientalist literature. Thus this text, largely drawing on the criticisms of Edward Said s Orientalism, narrates and discusses Urquhart s views with respect to values, norms and instutions governing Muslim Turkish society s habitus in Bourdieuan sense in the nineteenth centu- ry Otttoman Empire with a special reference to Turkish family, child rearing practices, salutation and Turkish bath against the backdrop of Ottoman modernization and mainstream Orientalist discourse.