Ücretliler toplumunun dönüşüm sürecinde sendikalar ve sendikal aidiyetler: İşçi sınıfı yenildi mi?

Trade unions and trade union affiliations in the transformation process of the wage society: Did the working class lose the game?

Özet

Türkiyede taşeron işçilik ile kayıtdışı ve güvencesiz çalışma biçimlerinin yaygınlaştığı, iş kazaları ve işçi ölümlerinin sayılarının ve işçi örgütlenmeleri üzerindeki baskının arttığı bir dönemden geçmekteyiz. Sendikalı işçilere yönelik işten çıkartmalar, sendikal hak ihlalleri ve yasal düzenlemeler yoluyla sendikasızlaştırma süreci hızlanmakta. Bugün artık Marxın tarif ettiği gibi bir işçi sınıfı tanımı yapmanın mümkün olmadığı tartışılmaktadır. Ancak Robert Castel, işçilerde farklı özelliklerde olsa da hâlâ bir biz ve onlar duygusunun var olduğunu belirtmiştir. Fransada işçilerin bir kısmının sağ partilere oy vermesinin sebebinin sınıfsal bir bilinç kaybından dolayı değil, sol örgütlenmeler ve sendikalardan yana umutlarını yitirdikleri için olduğunu söylemiştir. Biz de çalışmamızda işçi sınıfının yapısındaki ve özelliklerindeki dönüşüm sürecinde sendikaların anlam ve işlevleri ile sendikal örgütlenme stratejilerini inceledik. Sendikaların siyasetle ilişkileri bağlamında işçilerin sendikal üyeliklerinin siyasi aidiyetleri üzerindeki etkilerini ve işçi sınıfının taleplerinin bu dönüşüm sürecinde siyasal alana aktarılmak üzere ortaklaştırılıp ortaklaştırılamayacağını araştırdık. Bu bağlamda işçi sınıfının dönüşümünün sendikal ve siyasi örgütlenmeleri üzerindeki etkilerini Robert Castelle değerlendirebilmek için çalışmamızda bize, Castelin öncelikle 1999 yılında Actuel Marx dergisinde yazdığı, bundan 10 yıl sonra 2009da ise Belirsizliklerin Yükselişi adı kitabında yeniden düzenleyerek yayınladığı İşçi Sınıfı Partiyi (Mücadeleyi) Neden Kaybetti? başlıklı makalesi rehberlik etmiştir. Analizimizin temelini 2011-2013 arasında DİSK, Türk-İş ve Hak-İşe bağlı çeşitli sendikalar üzerine Ankara, İstanbul, İzmir ve Sakaryada yaptığımız saha çalışmamız oluşturmuştur. Öncelikle Castelin 1999da ve 2009da işçi sınıfı ve işçi sınıfının sınıfsal ve siyasi aidiyetleriyle ilgili yaptığı tespitleri ve Türkiyede son on yıldır işçi sınıfı ve sendikal haklarla ilgili yapılan yasal düzenlemeler ve uygulamaları inceledik. Daha sonra sendikaların 2000li yıllardaki örgütlenme ve eylem stratejilerini ve çeşitli siyasi parti ve hareketlerle ilişkilerini analiz ederek işçi sınıfının dönüşüm sürecinde nasıl bir birlik ve ortaklık sağlayarak işçi sınıfı talepleri oluşturduklarını açıkladık.

Abstract

Non-standard, precarious, informal work is being expanded, the number of accidents and deaths at work is rising and the oppression on labor organizations is becoming more serious in Turkey in the last few decades. The deunionization process is accelerated by the dismissal of trade union members, by the violation of trade union rights and by new legal regulations. The validity of the definition of the working class as described by Marx is being questioned today. However, Robert Castel states that there is still a feeling of us and them among workers. He defends that the reason why workers in France vote for rightwing parties is not loss of consciousness but loss of faith in labor unions and leftwing parties. Therefore, in our work, we studied the role of trade unions and trade unions strategies in the context of the transformation of the structure of the working class. We examined the impact of trade union memberships on workers political engagement and if workers demands could be unified and translated in the political area. Castel s article entitled Why did the Working Class Lose the Game? , published in the journal Actuel Marx in 1999 and then reedited in 2009 for the book The Rise of Uncertainties will guide us in our research about the impact of the transformation of the working class on trade union affiliations and political engagement. Our research is based on the fieldwork that we have conducted between 2011 and 2013 in Anka- ra, Istanbul, Izmir and Sakarya in Turkey among trade unionists and workers affiliated with DİSK, Türk-İş and Hak-İş. We have explained firstly the conclusions drawn by Castel in 1999 and 2009 about the working class and its class identity and political affiliations and then we examined the legal regulations and practices related to trade union rights in the last decade in Turkey. Furthermore, we studied the mobilization and organization strategies of trade unions and their relations with political parties and movements during the 2000s in order to understand to what extent they could unify and represent labor related demands in the context of the transformation of the working class and the labor society.