TÜRK YAŞAM KÜLTÜRÜNÜN KONUT TASARIMINDAKİ YERİ "KIBRIS'TA OSMANLI DÖNEMİ TÜRK EVLERİ ÖRNEĞİ"

THE PLACE OF TURKISH CULTURE OF THE LIFE IN HOUSING DESIGN "EXAMPLE OF TURKISH HOUSES IN CYPRUS DURING THE OTTOMAN PERIOD"

Özet

Konut, en küçük topluluk olan ailenin, birarada yaşam sürmesine olanak sağlayan ve yaşam fonksiyonları için düzenlenen mekânlar toplamı olarak insanlar için barınak teşkil etmektedir. İnsanların barınma gereksinimleri, yaşam mekânlarının fiziki yeterliliği yanı sıra sosyal ve psikolojik yeterlilikleri ile bütün olabilmektedir. Ailelerin üye sayıları, mekânsal gereksinimler, iç-dış mekân ilişkileri, yardımcı mekânlar, yapı kalitesi ve konfor koşulları gibi birçok kriter, toplumların yaşam kültürleri ile programlanıp biçim bulmaktadır. Türk yaşam kültürü ile biçimlenen Geleneksel Türk Evi'ndeki mekânlar da Türklerin yaşam tarzlarına ve geleneklerine uygun olarak tasarlanıp, sosyal ve psikolojik yeterlilik sağlamıştır. Kıbrıs'ta Osmanlı Dönemi'ne ait Türk Mimarisi tarzındaki birçok eser arasında bulunan Geleneksel Türk Evleri, halen günümüzdeki tarihi dokunun önemli bir ögesini teşkil etmektedirler. Genellikle iki katlı ve avlulu olan evler, bitişik nizamda ve yalın cepheleri, sokağa taşan cumbaları, geniş saçakları ile sokak boyunca dizilmekte ve sokak dokusuna da biçim vermektedirler. Kıbrıs'taki Türk Evleri'nde Oda; Türklerin göçebe yaşamındaki çadırda olduğu gibi gündüz ve gece fonksiyonlarının gerçekleştiği çok amaçlı bir mekân olarak tasarlanmıştır. Evin en önemli ve en iyi konumlu odası olan Başoda da Türk geleneklerindeki önemi gereği misafir odası olarak kullanılmıştır. Türk yaşam kültüründe ailenin önemi; odaların açıldığı bir buluşma alanı, ortak mekân olarak Sofayı önemli kılmıştır. Kıbrıs'ın iklimsel özellikleri ile uyumlu ve ev - avlu ilişkisini sağlayan revaklı Dış Sofalar, Osmanlı Dönemi evlerinin plan tipini oluşturmuştur. Katları birbirine bağlayan merdiven ise evlerin ana girişinden görülemeyecek konumda ve çoğunlukla Sofaya paralel olarak uzanmaktadır. Avlu, Türklerin geçmişten itibaren doğayla, toprakla olan bağları nedeniyle Kıbrıs'taki evlerde de önemli olmuştur. Avlularda yer alan; kuyu, çeşme, su deposu gibi su mimarisi ögeleri, evin ve avlunun su gereksinimini karşılamıştır. Kıbrıs'ta Osmanlı Dönemi Türk Evlerinin mekân oluşumları, kullanıcılarının yaşam kültürünün gerekleriyle ifade bulmuş ve böylece ev halkının yaşamına uyumlu olarak hizmet vermiştir.

Abstract

The house has been a sanctuary as the sum of places designed for the functions of life and enabling the family, the smallest of communities, to live together. People's needs for shelter can be holistic in containing physical adequacy of living quarters as well as their social and psychological adequacies. Various criteria, such as the number of family members, spatial needs, inner-outer space relations, auxiliary spaces, construction quality, and conditions of comfort are programmed and shaped within the life cultures of communities. Spaces in Traditional Turkish House, shaped with the Turkish life culture, are designed in accordance with the living styles and traditions of the Turkish people, and provided social and psychological adequacy. Traditional Turkish Houses, among the Ottoman Period in Cyprus constructed in the style of Turkish Architecture, still constitute an important element of the present day historical texture. Generally having two floors and an atrium (yard), these houses were built in adjacent form, lining down the street, and gave a style to the texture of the street with their plain facades, oriels brimming over the street, and wide fringes. Room in the Turkish Houses in Cyprus, was designed as a multi-purpose abode where day and night functions were realized, the same way it was in the tents during the nomadic life of Turks. Main room was used as the guest room, in accordance with the importance of guests in the Turkish traditions. The importance of family in the culture of Turkish life, made the hall important, as the common abode, the meeting place, into which other rooms opened. Outer halls, or colonnades, with riwaqs, enabling the house-atrium relationship, created the type of plan for the Ottoman Period houses. The staircase, connection the floors were in a position unseen from the main entrance of the house, and generally ran parallel to the hall. The atrium, or yard, has been important in the houses in Cyprus, due to the connection of Turks to nature and earth, from their past. Elements of aquatic architecture, such as well, fountain, water tank, provided the water needed for the house and yard. The formation of abodes of the Turkish Houses during the Ottoman Period in Cyprus found its expression within the needs of the dwellers life culture, thus serving in accordance with the lives of the household.