KLASİK ARAP ŞİİRİNDE SERİKA VE ÇEŞİTLERİ

Özet

Arap edebiyatı eleştirmenleri ve belâğatçiler, eserlerinde şiir alanındaki eleştirilere de yer vermişler, bu bağlamda şairler arasındaki etkileşim ve şiirde serika [َس ِرقَة (çalma, hırsızlık)] konusu üzerinde de durmuşlardır. Özellikle Abbâsîler döneminde başlayan bu durum, hicrî 4. yüzyılda artarak devam et- miştir. Araplarda serikanın câhiliyye döneminden itibaren mevcut olduğu, bazı şairlerin birbirlerini serika ile suçladıkları ve bazı şairlerin de serika yapmadıklarını iddia ettikleri görülmektedir. Arap belağatçileri ve eleştirmenler ne tür alıntıların serika olduğu ne tür alıntıların serika olmadığı hususu üzerinde durmuşlar, serikayı çeşitli kısımlara ayırmışlar ve konuyu örneklerle açıklamışlardır. Arap edebiyatında şiir hırsızlığı ve alıntısını ifade etmek üzere serika dışında çeşitli kelimeler de kullanıl- mıştır. Bunlardan biri olan intihâl [ِإ ْن ِت َحال (aşırma)] bazen serika ile eş anlamlı kullanılırken, genellikle serikanın çeşitlerinden biri olarak kullanılmış ve açık bir hırsızlık olması nedeniyle de kabul edilme- miştir. Belağatçiler, bazı şiirlerin serikanın hangi kısmına girdiği veya intihal olup olmadığı konusun- da ihtilaf etmişlerdir. Makalemizde serika kavramı, serikanın tarihçesi, edebiyat eleştirmelerinin ve belâğatçilerin serika konusundaki görüşleri ve serika çeşitleri örnekleriyle ele alınacaktır.

Abstract

Critics and rhetoricians of poetry included their criticism of poetry in their works, hence studied the impression and influence between the poets, and the concept of sariqat (borrowing of ma’na, i.e. mo- tives, with no rephrasing). This discussion, having started during the Abbasid Era, continued evolving gradually in the 4th century AH. It has been observed that sariqat had been common in Arabic poetry since the Jahiliyyah (the Age of Ignorance), where some poets accused the other of committing sariqat, whereas the other claimed not to have had. Arabic rhetoricians and crticis discussed what types of resemblence were to be considered sariqat, divided sariqat into categories and provided ex- amples thereof. In addition to sariqat, numerous other terms, one of which is intihâl (plagiarism), hav- ing been considered to be a synonym for the term sariqat, from time to time; in general, however, re- ferred to as a kind of sariqat, where it had not been considered one as it did not constitute an explicit theft, have been used to imply literary theft and resemblance in poetry in Arabic literature. Rhetori- cians have conflicting arguments as to what kind of sariqat may have been committed in some poems or whether such should be considered intihal or not. This article studies the term sariqat, the history of and the arguments of literary critics and rhetoricians on sariqat, and presents examples thereof.