Dergiler / Tefsir Araştırmaları Dergisi / 2020 / Cilt: 4 - Sayı: 1
Kur’an’ın Kur’an ile Tefsirinin Erken Dönem Temsilcisi: Etbâu’t-tâbiînden Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem (ö. 182/798)
- Sayfa
- 16–37
- DOI
- —
Özet
Hz. Peygamber’in Kur’an’ı tebyin vazifesiyle başlayıp sahâbe-i kirâm ile devam eden Kur’an’ı sahih anlama gayretleri ve tefsire yönelik ilk çalışmalar, tâbiûn ile büyük bir gelişme göstermiş ve tefsir ilim olarak temayüz edip mescidlerdeki halkalarda tedris edilir hale gelmiştir. Hz. Peygamber ve sahâbe tefsirine ulaşmada yegane nesil olan tâbiûn, Kur’an-ı Kerîm’i baştan sona tefsir etmiş ve birçok öğrenci yetiştirmiştir. Genel olarak Hicri II. asra denk gelen etbâu’t-tâbiîn döneminde ise; Abbâsîler’in hilafet merkezini Bağdat’a taşımasıyla Mekke, Medine, Basra ve Kûfe gibi ilim merkezlerine yeni şehirler katılmış, böylece ilmî hareketlilik artmış; Arap dili ve nahviyle ilgili çalışmalar hız kazanmış, itikâdî ve amelî mezhepler şekillenmiş ve taraftar kazanmıştır. İlimlerin tasnif edildiği bu kıymetli zaman dilimi, tefsir ilmî açısından da son derece önemli olup çok sayıda müfessir, Kur’an ilimleri ve tefsir çalışmalarındaki yerini almış ve günümüze de ulaşan müstakil tefsir kitapları telif etmişlerdir. Medine’de doğup büyüyen ve hadis, fıkıh ile tefsire dair birikimini Medineli ulemâ eliyle edinen Abdurrahman b. Zeyd (ö. 182/798), dönemin meşhur simaları arasında dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, etbâu’t-tâbiîn dönemi ilmî hayat ile erken dönem tefsir faaliyetleriyle meşhur müfessirlere değinilmiş, özellikle Abdurrahman b. Zeyd’in hayatı, ilmî durumu, tefsir ilmindeki yeri ile tefsir yöntemi ve kendinden sonraki kaynaklara tesiri incelenmiştir. Çalışmanın temel hedefi ise kuşkusuz Kur’an’ın Kur’an ile tefsirinin erken dönem temsilcisi olarak isimlendirilebilecek Abdurrahman b. Zeyd’in tefsir rivayetlerinde, kaynak ve yöntem olarak Kur’an’ı Kur’an ile tefsire nasıl ve ne oranda başvurduğunun misaller eşliğinde tahlil edilmesidir. Onun tefsirinin, Kur’an’ın Kur’an ile tefsiri bağlamında müstakil olarak incelenmesi, araştırmanın özgünlüğünü göstermektedir.
Abstract
The efforts of the Prophet to understand Qur’an, which started with the duty of declaring Qur’an and continued with the companions and first studies on tafsīr, it has made great progress with the tābiūn and became taught in the lesson circles of the masdjids by making it educating as tafsīr science. Tābiūn who is the only generation in reaching the Prophet and companion interpretation, taught Qur’an from beginning to end and raised many students. In general, during the period of the etbā‘ al-tābiūn, whose hijri coincided with the II century; with the ‘Abbāsīs moving the caliphate center to Baghdād, new cities were added to scientific centers such as Makka, Medina, Basra and Kūfa, and thus, scientific mobility increased; studies on the Arabic language and grammer studies have gained momentum, kalām and fıkh sects have shaped and gathered supporters. This precious timeframe in which sciences are classified, it is extremely important in terms of tafsīr science. Many commentator made studies in Qur’anic sciences and commentaries and wrote self-contained commentary boks that has reached to the present day. ‘Abd al-Rahmān b. Zayd(ö. 182/798), who was born and grew up in the Madina and has achieved his knowledge of hadith, fikh and tafsīr from the scholars of Madina, draws attention as one of the important people of the period. In this study, etbā‘ al-tābiūn period scientific life and early tafsīr activities and famous commentators were mentioned. Especially ‘Abd al-Rahmān b. Zayd’s life, scientific status, place in tafsīr, tafsīr method and its impact on subsequent sources has been studied. The main purpose of the study is undoubtedly analysis of Qur’an’s interpretation with Qur’an in the one of the early representatives ‘Abd al-Rahmān b. Zayd’s tafsīr narrations, as an example of how and in what extent Qur’an is refer to the tafsir with Qur’an as a source and method. The tafsīr of his tafsīr in the context of the Qur’an’s tafsīr with the Qur’an, shows the originality of the research.