Osmanlı Sûfîlerinin İran Safevîlerine Yaklaşımında Azîz Mahmûd Hüdâyî Örneği

Ottoman Sufis Approach towards Iranian Safawids: The Case of Aziz Mah - mud Hudayi

Özet

Başlangıçta Ehl-i sünnet çizgisinde tasavvufî bir ekol olan Safevîlik, zamanla çizgi değişikliğine uğrayıp Şiîleşmiştir. Öyle ki temsilcileri tarîkat şeyhliğinden devlet şahlığına yürüyerek İranın yönetiminde etkin rol oynamışlardır. Osmanlı sûfîleri arasında Safevîleri yakından tanıyan ve onlar hakkında fikir beyan edenlerden birisi de Azîz Mahmûd Hüdâyîdir. Hüdâyî, yaşadığı dönemin Ehl-i sünnet çizgisindeki önemli sûfîlerinden olup Celvetiyye tarîkatının şeyhidir ve Osmanlı pâdişâhları ile de yakın ilişkiler içerisinde bulunmuştur. Onun tarîkat silsilesinde Safevîler de yer alır. Bu açıdan Hüdâyî, Osmanlı sûfîlerinin Safevîlere yaklaşımını gösteren güzel bir örnek olarak değerlendirilebilir. Safevîlerin Osmanlı Devleti ile karşılıklı ve uzun mücadeleleri sırasında Azîz Mahmûd Hüdâyînin pâdişahlara Safevîler ile ilgili ilettiği bazı fikir ve görüşleri bulunmaktadır. Bu makalede Hüdâyînin Safevîler hakkındaki düşünceleri tarih bilgileri ışığında ele alınmıştır.

Abstract

Safawism, which was originally a sufi school within Ahli sunnah, in time changed its line of thinking and converted to Shiism. So much so that, its earliest representatives worked their ways from the sheikhs of Sufi order up to the shahs of the state and played a crucial role in the government of Iran. Aziz Mahmud Hudayi was one of the Ottoman Sufis who knew the Safawids well and expressed his opinions about them. Hüdayi who was among the Ahli Sunnah Sufis of his time, was a sheikh of Jalwatiyya order. Moreover, he had close relationship with Ottoman sultans. There were Safawids within the chain of his Sufi order. In this respect, Hudayi can be regarded as a good example of the Ottoman Sufis approach towards the Safawids. During the long fights and battles between the Ottoman Empire and the Safawids, Aziz Mahmud Hudayi conveyed some of his opinions about the Safawids to the sultans of Ottoman Empire. In this article, Hüdayis opinions about Safawids are studied under the light of historical information.