Diplomasi ile Siyasetin Birlikteliği: Girit İsyanı ve Alî Paşa

The Co-existence of Diplomacy with Politics: The Cretan Uprising and Âlî Pasha

Özet

XIX.yüzyıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu’nda uygulamaya konulan modernleşme programlarının ana fikrini, devletin bütünlüğünü muhafaza etme refleksi oluşturur. Çünkü, anılan dönemde Osmanlı İmparatorluğu, ağır bir sorunlar toplamının uygulama alanı haline gelir. Nitekim, 1866 yılında çıkan Girit İsyanı da imparatorluğun içinde nefes almaya çalıştığı bu kaotik atmosfere katkı yapan önemli başlıklar arasında yer alır. Girit İsyanı’nın, XIX.yüzyıl Osmanlı öyküsünün mikro düzeyde tespit edildiği bir laboratuvar olduğu söylenebilir. İmparatorluğun Avrupa yayılmasına direnmek anlamına gelen modernleşme çabaları, iki eksen üzerine yerleştirilir: Avrupa müdahalesini engellemek ve içerde reforma devam etmek. Dolayısıyla, Osmanlı XIX.yüzyılı, diplomasi ile siyasetin birlikteliğini ifade eder. Nihayet, Osmanlı ıslahatındaki bu iç pratik, diplomasi ve siyaset ustası devlet adamlarının doğumunu hazırlar. Tanzimat Dönemi’nin büyük sadrazamı Mehmed Emin Âlî Paşa bu açıdan tipiktir. Âlî Paşa’nın Girit İsyanı sırasında titiz bir diplomasi yürüttüğü ve Müslüman-Hristiyan dengesi/uzlaşması fikrine dayanan bir reform programını Girit’te uygulamaya çalıştığı görülür.

Abstract

The main idea of the reforms executed in the Ottoman Empire through the XIXth century was to provide the integrity of the state which was under the pressure of great problems. In the same way, the Cretan Uprisng of 1866 was one of these problems. It can be evaluated as the micro model of the Ottoman story in the XIXth century. The modernization efforts which imply the Ottoman resistance against the European expansion, had been concentrated on two main axis. Which are to prevent the European interfrence and to continue the reforms within the Empire. That is to say, XIXth century Ottoman history can be described as the co-existence of politics and diplomacy and it has been resulted in the birth of eminent statesmen who were proficient both in diplomacy and politics. Mehmed Emin Âlî Pasha was one of the most important of them. It can be seen that Âlî Pasha executed diplomacy very carefully and put the reforms referring to the balance or consensus between Muslims and Christians, into practice in Crete.