Muhâkemetü’l Lügateyn’in Propaganda Açısından İncelenmesi

Özet

Bu çalışmada Alî Şîr Nevâyî’nin Muhâkemetü’l-Lugateyn (ML) isimli eseri propaganda teknikleri varlığı açısından incelenmiştir. Alî Şîr Nevâyî 9 Şubat 1441 yılında Herat’ta doğmuş 3 Ocak 1501 yılındavefat etmiştir. Alî Şîr Nevâyî Türk Edebiyatının önde gelen isimlerindendir. Türk Edebiyatının hamse sahibiilk şairi olan Nevâyî tezkire geleneğini de Türk Edebiyatına taşımıştır. Alî Şîr Nevâyî iyi bir şair olduğu gibiiyi bir devlet adamıdır. Farsça ve Türkçe eserler vermiş olan Nevâyî bu tecrübesini Türkçenin kullanımınıartırmak için değerlendirmiştir. Muhakemetü’l-Lügateyn isimli eserinde Türkçe ile Farsça’yı karşılaştırır.Türkçenin Farsçadan üstün bir edebi dil olduğunu savunur. İki dilli bir toplumda Türkçenin yok olmamasıiçin uğraşmış, Türkleri Türkçe eser verme konusunda ikna etmeye çalışmıştır. Bu çalışmada Alî ŞîrNevâyî’nin ikna amaçlı tek yönlü bir iletişim yöntemi olan propaganda tekniklerini kullanıp kullanmadığıaraştırılmıştır. Amaç Türk kültürüne ait temel eserlerde kullanılan iletişim yöntemlerinin ortaya çıkmasınakatkıda bulunmaktır. Bu amaçla literatür taraması yapılarak propaganda ve propaganda teknikleriincelenmiştir. ML’de propaganda tekniklerinin varlığını incelemek amacıyla birtakım özelliklerinbelirlenmesi için inceleme öncesi ortaya konulan bilgilere göre tarama gerektiren içerik analizi yöntemikullanılmıştır. Sonuç olarak ML’de propaganda tekniklerinden amaçlı örnek, basitleştirme, düşmanınsaptanması, faziletli kelimeler, halk adamı, imâ, kart, korku, kötünün iyisi, olumsuz niteleme, otoriteyebaşvurma, tekrar, transfer ve zıtlıkların gösterilmesi tekniklerinin kullanıldığı ortaya çıkarılmıştır. Geçmiştekullanılarak başarıya ulaşmış iletişim yöntemlerinin günümüz Türkçe eğitiminde de öğretilmesidüşünülmelidir.

Abstract

In this study, Ali Şir Nevayi's work named Muhakemetu'l-Lugateyn (ML) has been examined in terms of the presence of propaganda techniques. Ali Şir Nevayi was born on February 9, 1441 in Herat and passed away on January 3, 1501. Ali Şir Nevayi is one of the leading names in Turkish literature. He was the first poet of Turkish literature who carried the biography tradition to Turkish literature. Ali Şir Nevayi was a intelligent statesman as well as a talented poet. Having produced works in Persian and Turkish, Nevayi utilized this experience to develop the use of Turkish. He compares Turkish and Persian in his work named Muhakemetu'l-Lugateyn. He argued that Turkish is a superior literary language than Persian. He tried to prevent Turkish from disappearing in a bilingual society, and tried to persuade Turks to produce Turkish works. In this study, it is investigated whether Ali Şir Nevayi uses propaganda techniques, which is a oneway communication method for persuasion purposes. The aim is to contribute to reveal the communication methods used in the basic works of Turkish culture. For this purpose, propaganda and propaganda techniques has been examined by rewiewing the literature. In order to reveal the existence of propaganda techniques in ML, content analysis method. This method requires a review according to the background information in the literature. As the result of the study, the propaganda techniques which are specific instance, simplification, pinpointing the enemy, virtue words, plain folk or common man, implication, presenting the other side, fear, least of evils, name calling, appeal to authority, repetition, transfer and compare and contrast techniques have been revealed in ML. The communication methods that have been used successfully in the past should be taught in today's Turkish education.