OSMANLI EDEBİYATINDA BİRİNCİ AĞIZDAN ANLATILAR ÇERÇEVESİNDE TEMEŞVARLI OSMAN AĞA’NIN OTOBİYOGRAFİSİ

Özet

Öz: Bu makale, Osman Ağa adlı bir Osmanlı sipa- hisinin yaşam öyküsünü birinci ağızdan anlatılar (oto- biyografi, günce, anı, sergüzeştname, mektup) çerçeve- sinde ele alıp incelemeyi amaçlamaktadır. Viyana Kuşatması bozgunundan dört yıl sonra Temeşvarlı Osmanın görev için gittiği Lipova Kalesinin Avus- turyalılar tarafından işgaliyle düşmesi, böylelikle Te- meşvarlının esaret hayatının başlaması, yıllarca Fischer adlı efendisine hizmet etmesi, fidye parası için arka- daşlarını rehin bırakarak Temeşvara gitmesi, parayı bulması fakat dönüş yolunda soyulması, başka bir generalin hizmetine girmesi, kaderin onu Viyanaya sürüklemesi, orada dil öğrenmesi, şekercilik ve pastacı- lık mesleğinde ilerlemesi, efendiliği ve dürüstlüğü ile kendini sevdirmesi ve nihayet Karlofça Antlaşmasının sağlamış olduğu barış havasından yararlanarak Tuna Nehri üzerinden kaçması ve on iki yıllık tutsaklık hayatının sona ermesi sözü edilen otobiyografinin temel noktalarıdır. Temeşvarlının bu maceraları kimi buruk kimi neşeli kimi de umutsuz zamanları içer- mekte olup Hristiyanların eline düşmüş bir Osmanlı subayının şahsi gözlemlerini vermesi, kültür tarihi ile ilgili çok önemli bilgiler aktarması ve Rumeli Türklü- ğüne ait kimi folklorik öğelerin satır aralarında okuna- bilmesi bakımından değerlendirilmiştir.