ZÎRÎLERİN FÂTIMÎ HİLÂFETİNİ TERKEDİP ABBASÎ HİLAFETİNİ TANIMALARI SÜRECİNDE ŞİÎ-SÜNNÎ MÜCADELESİ

Shiite Sunni Struggle in the Process of the Zirid's Abandonment of the Fatimid Caliphate by Recognizing the Abbasid Caliphate

Özet

İlk Kuzey Afrika fetihlerinden itibaren Berberîlerin merkezî yönetimle sıkıntılar yaşadığı bilinmektedir. Başlarda irtidat etmeye meyilli olan Berberîler, zaman içerisinde irtidattan vazgeçip muhalif siyasî-dinî fırkalara intisap etmeyi tercih ettiler. 8. yüzyılda Hâricîliğin etkili olduğu Kuzey Afrika'da 10. yüzyılda diğer bir muhalif fırka olan İsmailî Şiîlik Berberîler arasında yayılma imkânı buldu. Fâtımîlerin, Kutâme kabilesinin desteğiyle Ağlebî emaretini yıkmaları ve İfrikiye'de devletlerini kurmaları bölgede önemli hadiselerin de fitilini ateşledi. Hem Hâricîler hem de Sünnîler bu yeni otoriteye itaat etmeyeceklerini gösterdiler. Fâtımîler zor da olsa bu isyanları bastırmayı başardılar. Ancak başşehrin İfrikiye'den Mısır'a taşınması bir süre sonra Fâtımîlerin Kuzey Afrika'daki hâkimiyetlerini zayıflatmaya başladı. Kendilerine bağlı olarak Kuzey Afrika'yı yöneten Zîrî hanedanının müstakil olma teşebbüslerini farklı siyasî manevralarla uzun bir dönem engelleyen Fâtımîler, 11. yüzyılın ortalarına gelindiğinde artık Zîrîleri kontrol edemez hâle gelmişti. Hanedandan Muiz b. Bâdis, Sünnî âlimlerin de desteğiyle Fâtımîlerden bağımsız olmak siyasetini dinî alana da taşıdı ve Şiîlere karşı Sünnîleri destekledi. Bu makâlede Zîrî Emiri Muiz döneminde (406-454 | 1016-1062) özellikle Mâlikî âlimlerin halk ve emir üzerindeki nüfuzu ile bu nüfuzun Şiî-Sünnî mücadelesindeki etkisi siyasî ve içtimaî yansımaları açısından ele alınacaktır.

Abstract

It is known that Berbers suffered from central government after the conquests of the North Africa. Berbers who were initially inclined to abandon Islam preferred to join political-religious groups in time. In the 8th century, Khārijism was influential in North Africa. In the 10th century, Ismā‘īlī Shī‘ism, which was another opposition group, was able to spread among the Berbers. It caused to occur that Fātimid destroyed Aghlabi emirate with the support of the tribe of Kutāma and established the state of Ifrīqiya. Both Khārijites and Sunnis showed that they would not obey this new authority. The Fātimid barely managed to suppress these revolts. However, the shifting of the capital from Ifrīqiya to Egypt began to weaken the Fātimid domination in North Africa after a while. The Fātimids who prevented the attempts of being independent of the Zīrī dynasty, which ruled North Africa under their dominance for a long time with different political maneuvers, became incapable of controlling the Zīrīds by the middle of the 11th century. Muiz b. Bâdis, a member of Zīrī dynasty, with the support of Sunnī scholars, carried the policy of being independent from the Fātimids in the religious field and he supported the Sunnis against the Shī‘ites. In this study, the influence of Māliki scholars on the people and emir and the effect of this influence on Shī‘ite-Sunnī struggle during Muiz, emirate of Zīrī, period (406-454 / 1016-1062) have been dealt with in terms of political and social reflections.