MEZHEPLER TARİHİ LİTERATÜRÜNDEKİ BENZERLİKLER ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Özet

Ebû Mutî‘ Mekhûl b. el-Fadl enNesefî’nin “Kitâbu’r-Redd ‘alâ ehli’l-bidâ‘ve’l-ehvâi’ḍ-ḍâlle” adlı eserinin Hanefîmakâlât geleneği içerisinde 73 fırkarivayetini esas alarak İslâm fırkalarının6x12+1=73’lük sistemle tasnife tâbitutulduğu en eski çalışmalardan biriolduğu söylenebilir. Nesefî’nin kullandığıbu tasnif sistemi, kendisinden sonrakipek çok müellifi özellikle de Hanefîmakâlât müelliflerini etkilemiştir. Ancakbu tasnif sistemini kullanan alimlerHanefîlerle sınırlı değildir. Nitekim Hadistaraftarları içerisinde değerlendirilebilecek olan Hanbelî alimi Ebü’l-Ferecİbnü’l-Cevzî de Telbîsü İblîs adlı eserininbir bölümünde 6x12+1=73 şeklindekisisteme dayanan bir tasnif kullanmıştırki bu tasnif; fırkaların isimlendirilmesi,alt fırkaların sıralanışı ve tanımlanmasıgibi pek çok yönden Nesefî’nin tasnifinebenzemektedir. Bu bakımdançalışmamızda iki eserde yer alantasnifler ve fırkalar, eserlerin bütünü dedikkate alınarak mukayese edilip aradaki benzerlik ve farklılıklar, kimi Hanefîve Hadis Taraftarları makâlât eserleri degöz önünde bulundurulmak suretiyleortaya koyulmaya çalışılacak-tır.

Abstract

The work of Abû Mutî‘ Makḥûl ibn Faḍl al Nasafi, “Kitâb al-Radd ‘alâ ahl al-bida‘ wa-al-ahwâ al-ḍalla” can be said to be one of the oldest works in the Hanafi maqalat tradition in which Islamic sects are classified with the system of 6x12+1=73 based on the 73 sects narrative. This classification system used by Nasafi has influenced many authors after him, especially the Hanafi maqalat authors. However, the scholars using this system are not limited to the Hanafis. Hanbali scholar Abu’l Farac Ibn al Jawzi, who can be considered among Hadith Supporters, also uses a classification based on the 6x12+1=73 system in a part of his work called Talbis Iblis, and this classification is similar to the classification of Nasafi in many ways such as naming the sects, as well as ordering and defining the sub-sects. In this study, the classifications and sects in the two works will be compared by paying attention to the whole of the texts, and the similarities and differences between them will be tried to be revealed by taking some Hanafi and Hadith Supporters’ maqalat works into account.