Türk düşünce tarihi kaynağı olarak Mukaddime

Özet

İslâmlaşma tecrübesine kaynak vazifesi görecek kavramsal haritayı bünyesinde barındıran Mukaddime' yi kaleme alan İbıı Hal dûn, Müslümanlaşma asırlarını, kendi hakikat ve imkânları içinde değerlendirirken Türkleri keşfeder ve İslâm tarih tecrübesine yörünge değiştirten kudret ve potansiyelin onlarda mevcut olduğuna inanır. Bir başka ifadeyle Mukaddime'ye esas yön veren ana zümre Türkler olduğu gibi, oradaki ana fikirler de bu milletin realiteleriyle tam bir uygunluk halindedir. Türklerin hayat ve dünya karşısında kendilerine mahsus bir duruşunun olduğunu gösterirken Selçuklu tecrübesinin peşine düşen Ibn IIal-dûn, Türk fikir hayatını idare eden zemin ve çerçeveyi ortaya koymakla kalmaz, İslâm tarih tecrübesinin geleceğine dair bazı tekliflerde bulunarak, ümit verir, yol ve hedef gösterir. Türk düşüncesinin geçtiği aşamaları, ulaştığı neticeleri, bu milleti diğerlerinden ayıran seciyeleri ve onların fikir tarihine getirdiği yenilikleri köklere inerek ortaya koyması ve realist bir görüşe sahip olması yönüyle İbn Haldun'un bu eseri, fikir hayatımıza ait bir klasik olarak görülebilir.

Abstract

This article aims to examine the influence of Turkish ethos on the substance and contents of the Muqaddimah which was written by Ibn Khaldun. The work contains a conceptual map that serves as a source for Islamization experience. He, Ibn Khaldun, discovers Turks while he was evaluating the centuries of Muslimization/Islamization within their own realities, circumstances and possibilities, and believes that Turks possess capacity and potential that would be able to alter the orbit of historical experience Islam. In other words, the Turks are essentially main groups who direct and influence the book where fundamental thoughts and themes of the book are also in conformity with the ethos of this ethnic group/nation. This paper closely analyses the main characters of Turks described in the Muqaddimah, their life styles, their unique stance towards the world and their historical sources and roots. Considering the Seljukid experience, Ibn Khaldun not only exhibits in this book the background and framework which directed Turkish thought but also makes some suggestions about the future of Islamic civilization, and gives hope and guides for that future. So his masterpiece, the Muqaddimah, should be considered as a classic work for the history of Turkish thought.