Kutadgu Bilig'in Dili ve Kelime Hazinesi Üzerine

Özet

Yaklaşık 180 yıldan beri uzmanlarca çeşitli ülkelerde çeşitli yönlerden araştırılmasına rağmen, ünlü Türk düşünürü ve şairi Balasagunlu Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig eserinin hangi lehçede yazılmış olduğu üzerine tartışmalar sürüp gitmektedir. Kutadgu Bilig'in dili konusunda eserdeki bilgiler sorunun çözümü için yeterli olmadığı gibi, uzmanların düşünce ve gerekçeleri de bir biriyle çelişki halindedir. Eserin kelime hazinesi ise bu güne değin belli başlı bir araştırmaya konu olmamış, Kutadgu Bilig'deki Türk, Arap, Fars ve diğer dillere mahsus kelimelerin menşeyi ve miktarı tasnife tabi tutulmamıştır. Bunun dışında, Kutadgu Bilig'in orijinalinin Arap, ya da Uygur harfleriyle yazılmış olup olmadığı konusunda oybirliğine varılamamıştır. Bu makale, yukarıda zikredilen tartışmaların genel manzarasını çizmekte, Rusyada ve Orta Asyada yapılmış, fakat Türkiyedeki bilim çevrelerince çok da yakından bilinmeyen bazı araştırmalara ışık tutmaktadır.

Abstract

Despite that investigations related to the different aspects of poem 'Kutadgu Bilig' of the great Turkish thinker and poet Balasagunlu Yusuf Has Hajib are carried out in different countries within already 180 years, the debates on dialect, in which this work has been written, are going on. The data cited in this poem are not enough for solution of the issue, and ideas and arguments of the researchers are contradicted to each other. Lexicon of the poem has not been examined and studied up to now, and dictionary of 'Kutadgu Bilig' has not been classified in Turkish, Arabic, Persian and other languages. Besides, it is still an unsolved problem that whether Kutadgubilig has been written in Arabic or Uygur alphabet Panorama of the above-mentioned debates is given in this article. Investigations carried out in Russia and Middle Asia, which are not well-known in the scientific circles of Turkey are covered.