MÜTEFERRİKA ÖNCESİ AVRUPALI SEYYAHLARIN HATIRATINDA OSMANLI’DA YAHUDİ MATBAALARI VE ARAPÇA KİTAP BASIM YASAĞI

HEBREW PRINTING IN OTTOMAN EMPIRE AND BAN OF PRINTING OF ARABIC BOOKS IN THE WRITINGS OF EUROPEAN TRAVELERS BEFORE IBRAHIM MUTEFERRIKA

Özet

Matbaanın Osmanlı'ya geç gelişi Türkiye'de kitap tarihi konusunda en çok tartışılan konulardan biridir. Osmanlı'da ilk matbaa, Yahudiler tarafından 1493 yılında kurulmuştur. Müslüman tebaa ise ilk matbaayı 1727 yılında İbrahim Müteferrika ile kurmuştur. Müteferrika öncesi ve sonrasında Yahudi matbaalar aktif bir şekilde işlemekteydi. Avrupalı seyyahlar hatıratlarında matbaanın geç gelişi ve Osmanlı toplumunun matbaa algısı hakkında birtakım bilgiler vermektedirler. Hatıratlarda hattatların işlerini kaybetmesi gerekçe gösterilerek matbaanın yasaklandığı kaydedilmiştir. Zira el yazmaları istinsah etme o dönemler itibariyle önemli bir pazar olup birçok insan için istihdam alanıydı. Ayrıca hatıratlardan öğrendiğimiz kadarıyla Kur'an'ın, matbaada basıldığında kutsallığını kaybedeceğine dair bazı dini endişeler de vardı. Bu makalede, İbrahim Müteferrika öncesi Avrupalı seyyahların İstanbul'daki Yahudi matbaaları ve Arapça kitap basım yasağıyla ilgili notları incelenecek ve değerlendirilecektir

Abstract

Late adoption of printing press in Ottoman Empire is one of the most discussed issues regarding the history of book in Turkey. First printing press in Ottoman Empire was established in 1493 by the Jews, whereas first Muslim printing press was founded by Ibrahim Müteferrika in 1727. Hebrew printing press was active before and after Muteferrika printing in the Empire. European travelers give some information about the delay of the printing press and general perception of Ottoman community towards the printing. It is clear from travelers’ diaries that printing was banned not to cause copyists to lose their jobs. It is obvious that manuscript copying was a relatively big industry that employs many indiviuals. Additionaly, we learn that there was some sort of religious concerns that when the Quran is printed, it loses its sacredness. In this article, notes of the travelers of European countries before Muteferrika on printing press will be examined and evaluated