FÂRÂBÎ’DE DİL VE DÜŞÜNCENİN GELİŞİM AŞAMALARI

Özet

Fârâbî öncelikle dili müstakil bir ilim olarak tasnif etmekte, bu ilmi mantık sanatının temeli olarak nitelendirmektedir. İkinci Muallim dilin kökeni, doğuşu ve gelişim aşamalarını ise şifahi ve yazılı dönem olarak başlıca iki evrede irdelemektedir. Ona göre insan fıtratından getirdiği bir yönelimin sonucu olarak öncelikle işaret, seslenme, harf ve kelimeleri icat etmekte daha sonra nesne, pratik aletler, meslek bilgisi ve insanî fiillere dair ortak anlamları oluşturmaktadır. Hitabet ve şiir sanatının bir milletin kültür hayatında olgunlaşmasından sonra ise dile dair yazılı dönem başlamakta ve yazıya dair sanatlar keşfedilmektedir. Yazının belirli bir olgunluğa erişmesinden sonra felsefî düşünce ve bilimlere dair düşünce aşamaları temayüz etmektedir. Fârâbî düşüncenin gelişim aşamalarını ise, kendi dönemine değin felsefe tarihinin akışıyla uyumlu olabilecek şekilde ilgili millet veya toplumun nezdinde sofistik, cedelî, matematiksel ve burhânî yöntemin sırasıyla keşfedilmesi olarak sıralamaktadır. Dil ve düşüncenin gelişim aşamalarına dair Fârâbî'nin teorisi aynı zamanda bir toplum veya milletin özündeki kültür ve bilimlerin gelişim aşamalarına dair bir kuramı da içkindir. Bu makale söz konusu hususları filozofun ilgili eserleri bağlamında yeni bir okumaya tabi tutacaktır

Abstract

Al-Farabi firstly classifies linguistics as an autonomous science and describes it basic of the art of logic. The Second Teacher analyzes root, birth, and stages of evolutions of language principaly two stages as verbal and writing. According to him, human firstly discovers sign, exclamation, letters and words. After that, human constitutes common senses about objects, practical instruments, knowledges of professions, and human affairs. After the perfection of arts of rhetoric and poem in the cultural life of a nation or a society, writing stage of language begins and arts of writing are discorevered. After the certain perfection of writing, stages of thought about philosophical thought and sciences to become distinguished. Al-Farabi progressively arranged to discover stages of development of thought as a sophistical, dialectical, mathematical, and of demonstrative proof in a special conditions of a nation or community in accordance with course of history of philosophy up to his age. Also, Al-Farabi’s theory about stages of language and thought consists of progress of sciences and cultural perfection in context with a nation or a society. This article will examine the mentioned issues in consistent with Al-Farabi’s relating works