Ekolojik Yerleşmeler ve Ekolojik Yıpranma: Şanlıurfa Geleneksel Kent Dokusu ve Karaköprü İlçesi

Ecological Settlements and Ecological Degradation: Traditional City Pattern of Sanlıurfa and Karaköprü Town

Özet

Dünya'da yaşanan köklü değişimler, ekolojik dengelerin ve geleneksel yerleşmelerin büyük değişimlereuğradığı, karışıklık ve yenileme gerektiren bir kentsel görünümü ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda, kaynaklarınetkin kullanımı ve geleneksel yerleşmelerde uygulanmış tasarım ilkelerinin sürdürülmesi ve geliştirilmesigerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu makalede araştırma alanında yapılan inceleme ve alan etüt-analiz çalışmasısonucunda elde edilen verilerden yararlanılarak Şanlıurfa kenti geleneksel yerleşim alanları; ekolojik yerleşimkriterleri kapsamında değerlendirilmiş, güncel gelişmeler ve yeni yapılanma kapsamında Karaköprü ilçesinde oluşanekolojik yıpranma belirlenerek koruma önerileri sunulmuştur. Şanlıurfa kenti geleneksel yerleşim dokularıirdelendiğinde, yerel çevre kaynaklarının en etkin biçimde değerlendirildiği gözlenmektedir. Diğer yandan, yenigelişen Karaköprü ilçesinde, ekolojik yerleşme kriterlerine uygun olmayan yapılanmalar izlenmektedir. Yerelkaynakların etkin kullanıldığı geleneksel Şanlıurfa kentsel dokusu ekolojik yerleşim ilkelerinin yeni yerleşimalanlarında değerlendirilmediği belirlenmiştir. Karaköprü ilçesinde nar ve fıstık bahçelerinin yok edilmesi ve bölgeekolojisine uymayan yerleşim alanlarının oluşumu söz konusudur. Karaköprü ilçesi konut bölgelerinde; sokakkavramı yitirilmiş, imar planlarının belirlediği parsel sisteminden oluşan kimliksiz alan ve mekanlar ortaya çıkmış,konut yakın çevrelerinde kullanıcıların gereksinimlerine cevap vermeyen yeşil alanlar oluşmuştur. Sonuç olarak;Şanlıurfa Kenti geleneksel yerleşim dokuları irdelendiğinde, yerel çevre kaynaklarının en etkin biçimdedeğerlendirildiği gözlenmektedir ancak yeni yerleşim alanı Karaköprü ilçesinin henüz yapılaşmamış kısımlarında,barındırdığı doğal kaynaklar kentleşme baskısı olması nedeni ile ekolojik yıpranma ile karşı karşıyadır. Bununengellenmesi, ekolojik planlama ve tasarım ilkelerine dayandırılacak, imar planları ile mümkün olduğu düşünülmektedir.

Abstract

Comprehensive changes in the world have revealed an urban view which suffers big changes in theecological balance and the traditional settlements and requires confusion and renovation. In this context, it has beenneeded the effective use of resources and the sustainability and improvement of applied design principles intraditional settlements. In this article, according to the results of data obtained from examinations made in researcharea and field study analyses, traditional residential areas of Sanliurfa were evaluated under the criteria of ecologicaldesign, ecological degradation in Karaköprü Town were determined in the context of with the current developmentsand reconstructions and finally, some protective measures were proposed. When the traditional settlement patternsof Sanliurfa city were examined, it was observed that local resources were used in the most efficient way. However,structurings that are not appropriate for ecological settlement criteria have been observed in newly developingKaraköprü Town. It has been evaluated that principles of ecological settlements of traditional Sanliurfa settlementsin which local resources are used effectively were not applied in the new settlement areas. The destruction of Punicagranatum and Pistacia vera gardens and occurrence of the environments that does not fit to regional ecology inKaraköprü Town have been observing. In the residential areas of Karaköprü Town, the concept of street has beenlost, unidentified areas and places consisted of parcel system determined by construction plan have been emerged,and green fields nearby the residential areas, which do not serve to the need of users, have been developed. As aconsequence, when traditional Sanliurfa city settlements examined, it was observed that local resources were usedeffectively, however, the unconstructed parts of Karaköprü Town, which is a new settlement area, are under risk ofecological devastation because their natural resources that they harbour are under pressure of urbanization.Therefore, it was suggested that construction plans based on ecological planning and design policies should beapplied in order to prevent this devastation. The pattern, which is formed by sheltered streets and buildings withyards in a flat topography and partly observed traditional settlement patterns having ecological design characteristicsin the city centre, is integrated with the environment both physically and functionally.