Kutadgu Bilig‟deki Söz Varlığının Günümüz Kırgız Türkçesiyle Karşılaştırılması Üzerine

On Comparison of Vocabulary in “Kutadgu Bilig” with Contemporary Kyrgyz Language

Özet

Bu çalışma, on birinci yüzyılın Doğu (Karahanlı) Türkçesiyle yazılmış en önemli ve hacimli manzum eseri olan Kutadgu Bilig‟in kelime kadrosunu, günümüz Türk lehçelerinden Kırgız Türkçesiyle karşılaştırmaktadır. Çalışma, Türkiye‟de Reşit Rahmeti Arat tarafından hazırlanıp yayımlanan Kutadgu Bilig Metin ve Tercüme‟leri ile (Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig I-Metin, Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig II-Tercüme) yine onun tarafından hazırlanan ancak K. Eraslan, O.F. Sertkaya, N. Yüce tarafından neşre hazırlanıp yayımlanan Kutadgu Bilig III İndeks‟e dayanmaktadır. İndeks‟teki her kelime ve anlamı Kırgız Türkçesindeki şekil ve anlamlarıyla karşılaştırılmış; Kutadgu Bilig‟deki her bir açıklayıcı anlamın Kırgız Türkçesindeki karşılığı verilmeye çalışılmış; değişen anlamlar, değişen (farklı) yapılar, eskiyen kelimeler tespit edilmiştir. İndeks‟te olması gereken ve Semih Tezcan‟ın önerdiği kelimeler de (eğer Kırgızca karşılığı varsa) çalışmaya dâhil edilmiştir. Anlam veya okunuşunda sorunlu bulunan İndeks‟teki kelimeler (113 adet) çalışmaya alınmamıştır. Sonuçta, yaklaşık üç bine yakın (2998) kelimeyi barındıran Kutadgu Bilig‟deki kelimelerin yaklaşık olarak

Abstract

The present study aims to compare the vocabulary of Kutadgu Bilig with the Kyrgyz language of contemporary Turkish dialect, which is the most important and voluminous didactic poem written in Eastern (Karahanids) Turkish of the eleventh century. This study is based on the copies and translations of Kutadgu Bilig published by Reshit Rahmet Arat (Yusuf Has Hajib Kutadgu Bilig I –Metin (Copy), Yusuf Has Hajib Kutadgu Bilig II –Tercume (Translation) and Kutadgu Bilig III which was also prepared by him, but published by K. Eraslan, O.F. Sertkaya, N. Yuje. Each word and its meaning in Index is compared with its forms and meaning in Kyrgyz; every descriptive meaning in Kutadgu Bilig is attempted to be given in Kyrgyz; changes in the meaning, changes in the structure, obsolete words are identified. Words that should take place in Index and proposed by Semih Tezcan (if there is Kyrgyz equivalent) are also included. Words (113) that are considered problematic in Index in terms of meaning and reading are not included in this study. As a result of this study, it is identified that approximately 46/47% of words from Kutadgu Bilig, which has nearly three thousand words (2998) exist in Kyrgyz language by changing the meaning and sturcture, but mostly by being exposed to sound change.