Çocuklarda Kırım-Kongo Kanamalı Ateşinde Ribavirinin Laboratuvar Testi ve Şiddet Skoru Üzerindeki Etkinliğinin Değerlendirilmesi

Evaluation of Efficacy of Ribavirin on Laboratory Test and Severity Score in Crimean-Congo Hemorrhagic Fever in Children

Özet

Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA) Tokat ilinde endemiktir. Tüm yaş gruplarında yaygın olarak görülmektedir. Hastanede yatan erişkin hastalarda olgu ölüm oranı %20-30, çocuk hastalarda ise %0-5 arasında değişmektedir. Ribavirin kullanımı ve destekleyici önlemler başlıca tedavi yöntemleridir ancak ribavirinin KKKA üzerindeki etkisi tartışmalıdır. Ribavirinin etkinliğini araştıran çalışmaların çoğunda başlangıç ve son laboratuvar değerleri karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada, KKKA tanısı alan çocuklarda mevcut tüm klinik ve laboratuvar bulguları değerlendirilerek, oral ribavirin kullanımı sonucu ortaya çıkan etkilerin değerlendirilmesi ve gözden kaçabilecek sonuçların araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada 2012-2020 epidemi dönemlerinde KKKA tanısıyla hastaneye yatırılan ve takip edilen 19 yaş altı 67 hastanın verileri retrospektif olarak incelenmiştir. Epidemiyolojik ve demografik özellikler, klinik ve laboratuvar verileri hasta dosyalarından geriye dönük olarak alınmıştır. Laboratuvar verilerinin tekrarlanan ölçümlerini hesaba katarak ribavirinin etkilerini değerlendirmek amacıyla doğrusal bir karma etki modeli uygulanmıştır. Hastaların 33 (%49.2)’üne ribavirin verilmiş, 34 (%50.7)’üne ise verilmemiştir. Çalışmaya alınan hastaların 54 (%80.6)’ü erkek, 13 (%19.4)’ü kadındır. Olguların 52 (%77.6)’sinin kırsal bölgede, 15 (%22.4)’inin kentsel bölgede yaşanmakta olduğu saptanmıştır. Ribavirin verilmeyen hastalarda ortalama yaş 15.1 (medyan= 15.5, aralık= 8-18) yıl, ribavirin verilen hastalarda ortalama yaş 15.2 (medyan= 15, aralık= 11-18) yıl olarak bulunmuştur. Başvuru sırasında olguların 63 (%94)’ünde ateş, 60 (%89.6)’ında halsizlik, 38 (%56.7)’inde döküntü, 48 (%71.6)’inde kas ağrısı, 30 (%44.8)’unda baş ağrısı, 25 (%37.3)’inde karın ağrısı, 30 (%44.8)’unda kusma, 21 (%31.8)’inde ishal, 29 (%43.3)’unda uyku hali, 29 (%43.3)’unda mukozalarda kanama, 27 (%40.3)’sinde peteşi şikayet ve bulguları görülmüştür. Uyku hali ve mukozal kanama oranları ribavirin verilen hastalarda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p< 0.05). Kene tutunmasından hastaneye başvuru anına kadar geçen süre ribavirin almayan hastalarda 4.85 (medyan= 4.5, aralık= 2-9) gün, ribavirin verilenlerde 4.64 (medyan= 5 aralık= 2-9) gün olarak bulunmuştur. Ribavirin verilmeyen hastaların hastanede kalış süresi ortalama 6.68 (medyan= 7, aralık= 4-10) gün iken, ribavirin tedavisi verilenlerde ortalama 7.45 (medyan= 8, aralık= 3-13) gün olarak tespit edilmiştir. Karma model sonuçlarına göre, ribavirinin hemoglobini (Hb) düşürdüğünü (%95 GA= -0.12/-0.02), beyaz kan hücresi sayımını (WBC) (%95 GA= -0.15/-0.02) ve mutlak lenfosit sayısını (ALC) (%95 GA= -0.12/0.05) baskıladığını ve alanin aminotransferaz (ALT) (%95 GA= -9.32/-1.49), laktat dehidrogenaz (LDH) (%95 GA= -25.06/-2.36) ve şiddet puanı indeksini (%95 GA= -0.28/-0.004) düşürdüğü saptanmıştır. Sonuç olarak ribavirin, KKKA’lı çocuklarda Hb, WBC ve ALC seviyelerini baskılamış ancak geçen süre ile karaciğer enzimlerini ve şiddet skorunu daha hızlı düşürmüştür.

Abstract

Crimean-Congo hemorrhagic fever (CCHF) is endemic in Tokat province. It is observed in all age groups. The case fatality rate varies 20-30% in hospitalized patients and 0-5% among children. Ribavirin use and supportive measures are the main treatment modalities, but the effects of ribavirin in CCHF are controversial. Most of the studies investigating the effectiveness of ribavirin are done by comparing the initial and the final laboratory values. The purpose of this study was to evaluate the effects of oral ribavirin use in children with CCHF by using all the clinical and laboratory findings and to investigate the presence of unnoticed results. In the study, the data of 67 patients under 19 years old who were hospitalized and followed up with a diagnosis of CCHF during 2012-2020 epidemic period were retrospectively analyzed. Epidemiological and demographic characteristics, clinical and laboratory data were retrieved from the patient files. We implemented a linear mixed-effects model to assess the effects of the ribavirin, taking into account the repeated measures of the data. Ribavirin was given to 33 (49.2%) of the patients. 54 (80.6%) of the patients were male, 13 (19.4%) were female, 52 (77.6%) of the patients were living in rural areas and 15 (22.4%) were living in urban areas. The mean age was 15.1 (median= 15.5, range= 8-18) years in patients who did not receive ribavirin, and 15.2 (median= 15, range= 11-18) years in ribavirin administered patients. At the time of admission 63 (94%) of the patients had fever, 60 (89.6%) had fatigue, 38 (56.7%) had rash, 48 (71.6%) had myalgia, 30 (44.8%) had headache, 25 (37.3%) had abdominal pain, 30 (44.8%) had vomiting, 21 (31.8%) had diarrhea, 29 (43.3%) had drowsiness, 29 (43.3%) had bleeding in the mucosa and 27 (40.3%) had petechiae. Drowsiness and mucosal bleeding rates were significantly higher in patients who received ribavirin (p< 0.05). The time from tick bite to hospital admission was 4.85 (median= 4.5, range= 2-9) days in patients who did not receive ribavirin, and 4.64 (median= 5, range= 2-9) days in ribavirin administered patients. The mean length of the hospital stay in patients who did not receive ribavirin was 6.68 (median= 7, range= 4-10) days, while it was 7.45 (median= 8, range= 3-13) days in those treated with ribavirin. Linear-mixed effect test results showed that ribavirin decreased hemoglobin (Hb) (95% GA= -0.12/-0.02), suppressed white blood cell count (WBC) (95% GA= -0.15/-0.02) and absolute lymphocyte count (ALC) (95% GA= -0.12/0.05), and decreased alanine aminotransferase (ALT) (95% GA= -9.32/-1.49), lactate dehydrogenase (LDH) (95% GA= -25.06/-2.36) and severity score index (95% GA= -0.28/-0.004). As a result, ribavirin suppressed Hb, WBC and ALC levels in children with CCHF, but decreased liver enzymes and severity score much faster in the elapsed time.