Dergiler / Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi / 2020 / Cilt: 15 - Sayı: 1
GEOMETRİK KOMPOZİSYONLARIN TOKAT YAPILARINDAKİ AHŞAP TAVAN GÖBEKLERİNE YANSIMASI; MAHMUTPAŞA CAMİ, ULU CAMİİ, GENÇ MEHMET PAŞA CAMİİ ÖRNEĞİ
- Sayfa
- 81–89
- DOI
- —
Özet
Geometrik süslemeler Türk sanatında en fazla kullanılan ve vazgeçilmez bir süsleme programı olmuştur. Hemen hemen her alanda ve her devirde karşılaşılan süsleme özellikle Selçuklu sanatında zirveye ulaşmaktadır. Taş, tuğla, çini ve ahşap üzerine uygulanarak en güzel örneklerini veren geometrik süslemeler Tokat yapılarında üç cami örneğinde ahşap üzerinde görülmektedir. 17. Yüzyıl yapıları olan Mahmutpaşa Camii, Ulu Camii ve Genç Mehmet Paşa Camii örneklerinde tavan göbeklerinde yer alan ahşap üzerine çıtalarla yapılan geometrik süslemelerin, biçimsel özellikleri, üslup birliği ve çözümlemeleri yerinde incelenmiştir. Yapılan çalışmada geometrik süslemeler çapraz eksenler üzerinde gelişen yıldız motiflerini oluşturan kompozisyonlar ile düz eksenler üzerinde gelişen basit desenler olarak iki grupta incelenir. Yıldız motifleri sekizgen, ongen yıldızların etrafında dört, sekiz ve on kollu yıldızların yine sekizgen, beşgen ve altıgen gibi şekillerle birleşmesiyle oluşan kompozisyonlardır. Düz eksen üzerinde gelişen basit desenlerden oluşan motifler üçgenler, baklava dilimleri, kare ve dikdörtgen şekilleridir.
Abstract
Geometric ornaments have been an indispensable and the most used ornament program in Turkish art. Ornament we come across in almost every field and period reaches the peak in Seljuk art. İt exhibits its most beautiful samples by being applied on stone, brick, tile and wood. It stands out on wood in the three mosque samples we have worked on Tokat‟s structures. The figural features, the style union and the analysis of geometric patterns made with laths on the wood appearing on the ceiling roses in the samples of Mahmutpaşa Mosque, Ulu Mosque and Genç Mehmet Paşa Mosque which are the structures of 17 th century have been investigated on site. In the study, It is analyzed in two groups as the compositions are emerging on the cross axis and simple patterns emerging on straight axis. Star motifs are the compositions formed by combining four, eight and ten armed stars with pentagon and hexagon shapes around the actagonal and decagon stars. The motifs composed of simple patterns emerging on the straight axis are triangle, diamond and rectangle.