Dergiler / Yeni Türk Edebiyatı: Hakemli Altı Aylık İnceleme Dergisi / 2015 / Sayı: 12
ÖYKÜYÜ GÖSTERGEBİLİMLE OKUMAK: SONSUZA KALMAK
- Sayı
- 2015 · Sayı: 12
- Sayfa
- 177–186
- DOI
- —
Özet
aris Göstergebilim Okulunun temsil ettiği anlayışa göre edebiyat eserinde birbiriyle ilişkili üç düzlem vardır. Bunlar sırasıyla söylem düzeyi, anlatı düzeyi ve mantıksal-anlamsal düzeydir. Çözümleme işlemine geçilmeden önce kurmaca anlatı kesitlere ayrılır. Söylem düzeyinde kişilerin, zamanın ve uzamın betim- lemesi yapılır. Anlatı düzeyinde kişiler ve onların eylemleri işlevler üzerinden değerlendirilir. Kişiler işlev bakımından gönderici, alıcı, özne, nesne, yardım edici ve engelleyici olmak üzere altı farklı görünümde bulunur. Bir anlatı izlen- cesi eyletim, edinim, edim ve yaptırım olmak üzere dört aşamadan oluşur. Özne, eylemini bu aşamalar içinde gerçekleştirir. Mantıksal-anlamsal düzey, anlatının en derin katmanıdır. Bu düzeyde içerik çözümlemesi yapılır, ilişkileri düzenleyen derin mantığın ne olduğu ortaya konulur. Bu bağlamda karşıtlık, çelişiklik, içerme ya da bütünleyicilik bağıntıları söz konusudur. Sonsuza Kalmak adlı öykünün söylem düzeyinde beliren kişiler Sunuhi ile eşi, Razi ile ortakları ve Şükran Turdur. Metinde belirgin bir tarihsel zaman göster- gesi bulunmamaktadır. Merkezi uzam Ayvalıktır. Şantiye, ev ve düğün yeri bu geniş uzamın içinde yer alır. Bu uzamlardan her birinin bağlamsal ve psikolojik değeri vardır. Anlatısal düzeyde on üç kesit ortaya çıkarılmıştır. Öykünün başında öznenin değer nesnesinden yoksun olduğu görülür. Gönderici, ev sahibi olması konusunda özneyi yüreklendirir. Özne, edinim aşamasında kooperatif için gerekli parayı sağlar. İnşaatta bulunan arkeolojik kalıntılar eylemi aksatır. Özne, kalıntıları yetkililere bildirmeyi ister ancak bu eylemi yaptığı takdirde ev sahibi olamama riski vardır. Bu eylemi yapmaktan vazgeçer ve yaptırım aşamasında ev sahibi yapılarak ödüllendirilir. Mantıksal-anlamsal düzeyin yerdeşliği doğru-yanlış karşıtlığı üzerine kurulmuştur. Anlatı kişileri iki gruba ayrılır: İdeal olanı yapmak isteyen Sunuhi ve pragmatik olanı yapmak isteyen Razi ile ortakları. Özne, ideal eylemi yapmaktan vazgeçtiği için çelişiklik ilişkisi içine girer. Derin yapıda şu ileti bulunur: Birey toplumun isteklerine uyarsa kârlı, uymazsa zararlı çıkar. Bu düzeyde aydın sorununa da göndermede bulunulmuştur.
Abstract
Literary works have three interrelated planes according to Paris Semiotics School. These are discourse level, narrative level and logical-semantic level. Before passing to analysis, fictional narrative is divided into sections. Pe- ople, time and space are described at the level of discourse. People and functions evaluated over their actions at the level of narrative. People have six categories in function: Addresser, addressee, subject, object, and helper and prohibitive. A narrative curriculum consists of four stages: Provocation, competency, action and sanction. The subject performs his action at this stage. The logical-semantic level is the deepest layer of meaning. At this level content analysis is performed and deep logic which governing relations are questioned. In this context there are opposition, contradiction, and inclusion or complementarity relations. Discourse level of the story called Sonsuza Kalmak includes characters named Sunuhi, his wife, Razi and his partners and Şükran Tur. In the text there is no indication of a significant historical time. The central place is Ayvalık. Cons- truction, home and wedding locations are within this large space. Each of these places is contextual and psychological value. Thirteen sections are found at the narrative level. At the beginning of the story the subject lacks the value object. The subject encouraged to be the host by the addresser. The subject provides the money needed for the cooperative at competence stage. The action is hampered by the archaeological remains in the building. The subject wishes to inform the authorities on the remains but if he makes this action, there is a risk of inability to have a home. He stops doing this action and he is awarded by being made a homeowner at the sanction stage. Isotopy of logical-semantic level is based on the true-false opposition. Narrative characters are divided into two groups; Sunuhi who wants to make the ideal and Razi and his partners who want to make the pragmatic. The subject appears in contradiction because of quitting making the ideal for action. The deep structure contains the following message: An individual makes a profit if he meets the communitys request, gets harmed if he does not. This level refers also to the intellectual problem.