BİLİŞSEL ANLATIBİLİM ÜZERİNE

Özet

Klasik-sonrası anlatıbilimin ortaya çıkışıyla birlikte disiplinler arası anlayış ön plana geçmiş ve edebiyat araştırmaları, birçok farklı sahadan ve yaklaşımdan beslenme imkânı bulmuştur. Son yıllarda özellikle yapay zekâ incelemelerine kat- kısıyla dikkat çeken bilişsel anlatıbilim, edebiyat incelemelerine de yeni bir soluk getirmiştir. Yapısalcı dönemde bahis konusu edilmeyen “anlatı üretme süreci”, “okuyucunun metni anlamlandırma süreci ve bunu yaparken kullandığı strateji- ler”, “karakterlerin bilinci ve akıl yürütme biçimleri” gibi meseleler, günümüz anlatıbiliminin en popüler inceleme konularını oluşturmaktadır. Edebî anlatıların yanısıra doğal (gündelik) anlatıları da kapsayan bilişsel anlatıbilim, klasik-sonrası dönemde ortaya çıkan anlatıbilimsel yaklaşımların merkezinde yer almaktadır. Bu makalede öncelikle bilişsel yaklaşım ve bilişsel anlatıbilimin doğuşu ile ilgili genel bir değerlendirme yapılacak, daha sonra ise bilişsel yaklaşımın edebiyata uygulanması bağlamında teorik bilgiler ve örnekler sunulacaktır.

Abstract

With the emergence of post-classical narratology, the interdiscip- linary mentality has come to the forefront and literary researches have found the opportunity to make use of many different fields and approaches. Cognitive narratology, which attracts attention with its contribution to artificial intelligence research in recent years, has also brought a new breath to literature studies. The issues such as “the process of narrative producing”, “the process of interpreting the text of the reader and the strategies which are used in doing this”, “the consciousness and the reasoning ways of the character”, which were not mentioned in the structuralist period, are the most popular topics of the study of contemporary narratology. Cognitive narratology, which inculudes the natural (everyday) narra- tives in addition to literary narratives, is located at the center of the narratological approaches that has emerged in the post-classical period. In this article, a general evaluation will be made about cognitive approach and the emergence of cognitive narratology, and then theoretical knowledge and examples will be presented in the context of applying the cognitive approach to literature.