Remote sensing at Kerkenes: Combining geophysical and other methods

Özet

Yozgat iline bağlı Sorgun ilçesinin güneyinde bulunan Kerkenes, Orta Anadolu’da Demir Çağı’nın en büyük antik yerleşkesidir. Yerleşkenin bulunduğu granit kütlesi, çatlaklarından bütün yıl boyunca su sızan bir batolittir. Yerleşkedeki binalar genellikle granit temelli olup ahşap üst örgüden oluşmaktadır. Antik kent M.Ö. 600 civarında kurulmuş olup, olasılıkla Lidya Kralı Krezüs tarafından M.Ö. 540’larda bir yangın sonucu tahrip olmuştur. Bu nedenle tek yerleşim katı bulunmaktadır. Bu üç faktör (yapı malzemesi olarak granit kullanılmış olması, şehrin tek bir seviyeden oluşması, ve şiddetli yangın geçirmiş olması) bu antik kentte uzaktan algılama programının uygulanmasını ideal kılar. Bu alanda yapılan çalışmalar, 1993 yılında başlamış olup yıllık kampanyalarla sürdürülmektedir. Uzaktan algılama yöntemleri, yukarıdan aşağıya, uydu görüntüsü, balondan çekilen fotoğraf, ve hava fotoğrafı incelemelerini, sık kontür diferansiyel Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) ölçümlerini ve jeofizik yöntemleri içerir. Bu makale ilk olarak, Kerkenes’de 140 m’lik deneme alanında kullanılan uzaktan algılama yöntemlerinin karşılaştırmasını sunar. Aynı alanda yürütülmüş sık kontür diferansiyel GPS ve hava fotoğrafları ile karşılaştırıldığında grad- yometre ve elektriksel direnç araştırmaları farklı zamanlarda gerçekleştirilmiştir. Sonuçların hem arkeoloji, hem de kaynakların kullanımı açısından değerlendirilmesi ile uzaktan algılama yöntemlerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile birleştirilmesi, sonuç bölümünde ele alınmaktadır. Kerkenes’de elektriksel direnç ölçümünün yavaş ve yalnızca bahar aylarında yapılmasına karşın, gradyometre yüzey araştırmasına göre daha iyi sonuç verdiği görülmektedir. Ayrıca GPS yüzey araştırmasının da hava fotoğraflarına göre topoğrafik ayrıntıları verdiği anlaşılmıştır. CBS, Kerkenes gibi arkeolojik alanların verilerinin yönetiminde üstün araçlar sunmaktadır.

Abstract

Kerkenes, which lies to the south of Sorgun in the province of Yozgat is the location of the largest Iron Age capital in Central Anatolia. The low mountain is a granitic batholith with perennial water seeping from fissures. Buildings were mostly timber framed with granite used for foundations. The city was short-lived, being founded around 600 BCE and destroyed by fire, probably by Croesus King of Lydia, in the 540s. Thus, there is only one building level. These three factors (granite, a single building level and intense burning) make this ancient city an ideal choice for a program of remote sensing. The current period of investigation began in 1993 since when there have been annual campaigns. Remote sensing methods have included, from the top down, satellite imagery, photography from a manned hot air balloon, aerial photography from a tethered blimp, close contour differential Global Positioning System (GPS) survey, and geophysical survey. This paper first presents remote sensing methods that were compared along a 140 m test strip at Kerkenes. Gradiometer and electric resistance surveys, conducted over the test area at different times, were compared with close contour differential GPS and aerial photographs of the same area. Results are evaluated in terms of both archaeology and expenditure of resources is made while a concluding section looks at the utility of combining remote sensing survey results in a Geographic Information System (GIS). At Kerkenes it is seen that the electric resistance survey gives better results than gradiometer survey, however it is slower and can only be conducted in spring. It is also found that GPS survey gives more detailed topographic details than the aerial photographs. GIS provides excellent tools for the management of the data for archaeological sites similar to Kerkenes.