İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Tanzimat’a Kadar Osmanlı-Yahudi İlişkileri

The Ottoman-Jewish Relations until the Tanzimat in the View of Israeli History Textbooks (1948-2014)

Özet

Bu makale, Tanzimat'a kadarki Osmanlı-Yahudi ilişkilerinin İsrail tarih ders kitaplarında geçmişten bugüne nasıl işlendiğini incelemektedir. Osmanlı İmparatorluğu'nun klasik dönemi ile son yüzyıllarındaki ilişkiler konusunda kitapların yaklaşımının oldukça farklı olduğu görülmüştür. Klasik çağ işlenirken Yahudi cemaatine karşı Osmanlıların benimsediği hoşgörülü tutumdan ve içişlerinde tanıdıkları geniş özerklikten bahsedildiği gibi saraydaki Yahudilerin Sultan ile kurdukları yakın ilişkilere de değinilmektedir. Sefarad Yahudilerinin kabulü anlatılırken ise Osmanlıların ülkenin kalkınması bağlamında göçmenlerden duydukları beklentilere ve bu beklentilerin fazlasıyla karşılandığına vurgu yapılmaktadır. Buna karşılık Osmanlı'nın son yüzyılları işlenirken Yahudilerin, özellikle de Filistin Yahudilerinin durumunda yaşanan bozulma ön plana çıkartılmakta; genel koşulların kötüleşmesinden etkilenmenin yanısıra baskı, ayrımcılık ve keyfi muamelelere maruz kaldıkları aktarılmaktadır. Ancak bu durumun başlıca sebebi olarak Osmanlı merkezi yönetimindeki bir tavır değişikliğinden ziyade onun zayıf düşerek artık yerel güçlere karşı Yahudilere koruma sağlayamaması gösterilmektedir

Abstract

This article examines how the Ottoman-Jewish relations have been treated in Israeli history textbooks from the past until today. It is observed that the approach of the books regarding the relations in the classical period and afterwards is quite different. In relating the classical period, the books touch upon the tolerant attitude adopted by the Ottomans against the Jews, and the considerable autonomy they allowed them in communal affairs. In relating the last centuries of the Empire, on the other hand, the books stress the deterioration in the status of the Jews, especially those in Palestine, and relate how they were subjected to discrimination, arbitrary treatment and exploitation. Nevertheless, they attribute the cause of this deterioration not to any change of attitude on the part of the Ottoman central government, but rather to its growing weakness and resulting inability to offer the Jews protection against local powers