Türkçede Varlık-Yokluk Bağlamında Yakınlık Belirten İşaretleyiciler

Özet

Diller, iç yapılarının el verdiği fonetik, morfolojik, leksik ve sentaktik unsurları eş zamanlı çeşitli şekillerde devreye sokarak ifade oluşturur. Türkçede de bu unsurlar farklı birleşimlerle ve kullanımlarla bir araya gelerek gerçeklik ve gerçekdışılık kavramlarını işaretler. Gerçeklik (realis) bir kavramın, olayın, durumun gerçek olduğunu ifade etmede kullanılarak konuşurun ruh durumunu da gösteren çeşitli dil bilgisi kategoriyle işaretlenen bir üst anlam alanıdır. Gerçekdışılık (irrealis) ise bir kavramın, olayın ya da durumun gerçek olup olmadığının tam olarak bilinmediği, bilindiği durumlarda da gerçekliğin kesin olarak olmadığının ifade edildiği bir üst anlam alanıdır. Gerçeklik ve gerçekdışılık, isim ve fiil temelinde ortaya çıkabilir. İsim temelinde ortaya çıktığında varlık-yokluk düzleminde yer almaktadır. Ancak bazı ifadeler varlık-yokluk bağlamında yakınlık ifade edebilmektedir. Türkçede yakınlık ifadeleri gerçeklikgerçekdışılık kümesinde yer alsa da diğer kümeyi andırabilmektedir. Bu da varlık-yokluk arasında kalan ara alanların ifadesini sağlamaktadır. Bu çalışmada isim temelinde gerçeklik ve gerçekdışılık kümesinde yer alan varlık-yokluk ifadeleri, yakınlık bakımından incelenmiştir. Türkçede yakınlık anlamı sağlayan çeşitli işaretleyiciler değerlendirilmiştir

Abstract

Languages form expression by activating phonetic, morphological, lexical and syntactic elements simultaneously in various ways. In Turkish, these categories come together with different combinations, marking the concepts of realis and irrealis. Realis is a field of superordinate, marked by various grammatical categories, which also show the mood of the speaker by using a concept, event, situation to express that the situation is real. On the other hand, irrealis is a field of superordinate in which whether a concept, event or situation is true or not, when it is known that reality is not true. Realis and irrealis can occur on the basis of noun and verb. When it occurs on the basis of the nouns, it is located in the presence-absence level. However, some expressions can express affinity in the context of presence and absence. Although the expressions of affinity in Turkish are in the set of realis-irrealis, they can resemble the other set. This provides the expression of intermediate areas between presence and absence. In this study, the presence-absence expressions in the cluster of realis and irrealis based on nouns are examined in terms of affinity.