KIRIM AHALÎ CUMHURİYETİ VE KIRIM’DA İLK BOLŞEVİK İŞGALİ (1917-1918)

THE CRIMEAN PEOPLE’S REPUBLIC AND THE FIRST BOLSHEVIK INVASIONOF CRIMEA (1917-1918)

Özet

Kırım Tatarları, 1783’te Kırım Hanlığı’nın son bulmasından 1883’te Tercüman gazetesinin neşredilmeye başlanmasına kadar geçen süreçte millî kimliklerini koruyabilecekleri tüm imkânlardan mahrum kalmışlardı. İsmail Bey Gaspıralı’nın başlattığı millî eğitim hareketi, Yaş Tatarlar ile siyasî bir kimlik kazanmış ve nihayetinde yirminci asrın başlarında Kırım Tatar millî hareketi kendi aydın ve önderlerini yetiştirmişti. Bu millî dönüşüm, 1917 yılında Bahçesaray’da, Kırım Tatar Millî Kurultayı’nın toplanması ile siyasî hedefine ulaşmış addedilir. 26 Aralık 1917’de Kırım Tatar Millî Kurultayı’nda kabul edilen anayasanın 16. maddesiyle Kırım Ahalî Cumhuriyeti esası kabul ve ilan edilmişti.Kurulan bu demokratik devlet uzun süreli olamamış ve yarımada Bolşevikler tarafından işgal edilmiştir. Başmüdür (Başbakan) Numan Çelebi Cihan kurşuna dizilerek öldürülmüş ve Kırım Tatarlarının Millî Hükümeti yeraltına çekilmek zorunda kalmıştır. Yaklaşık 3 ay süren bu Bolşevik işgali sırasında Kırım’da tam bir terör ve kargaşa devri yaşanmıştır. Hiçbir hukukî geçerliliği olmayan ve tutanağı bulunmayan, “mahkemelerde” insanların yaşam veya ölümlerine karar verilmiştir.

Abstract

The Crimean Tatars were deprived of all opportunities to preserve their national identity starting from the occupation of the Crimean Khanate by the Russian Empire in 1783 until 1883 when Tercüman was begun to be published by İsmail Bey Gaspıralı. The national education movement initiated by İsmail Bey Gaspıralı gained a political substance with the Young Tatars, and the Crimean Tatar national movement began to raise its own intellectuals and leaders in the beginning of the twentieth century. The national transformation of the Crimean Tatars is considered to have reached its political goal by the formation of the National Parliament of the Crimean Tatars known as the Qurultay. On 26 December 1917, the principle of the Crimean People’s Republic was declared on the basis of the sixteenth article of the constitution which was adopted by the Qurultay. The Crimean People’s Republic did not live long; the Crimean Peninsula was invaded by the Bolsheviks. During the invasion, Prime Minister Numan Çelebi Cihan was murdered and the national government of the Crimean Tatars had to go underground. Terror and chaos prevailed in Crimea during the three month-long Bolshevik invasion. The fates of so many Crimean Tatars were sealed by the invalid courts established by the Bolsheviks.